Close

Lieke Marsman in Zomergasten, 14 augustus 2022

Lieke Marsman in het VPRO-programma Zomergasten
(Bron foto: VPRO)

Sinds Jeanine Abbring het programma Zomergasten presenteert, probeer ik het te mijden. Ik vind haar niet de geschikte presentatrice voor het programma. Zelden weet ze diepgang te bewerkstelligen, de juiste te vragen te stellen op het juiste moment. Gisteravond móest ik echter wel kijken, want Lieke Marsman was in de uitzending. De doodzieke Dichteres des Vaderlands heb ik in het afgelopen jaar een beetje via Twitter leren kennen vanwege haar belangstelling voor ufo’s. We hebben regelmatig DM’s uitgewisseld. Toen ik hoorde dat ze in Zomergasten zou zitten, vertelde ze mij dat ze het zeker ook over ufo’s ging hebben. Dus ik moest wel kijken. Om haar verhaal te horen en om haar te zien, want ik heb helaas nog niet de eer gehad haar te ontmoeten.

Het werd een avond met dubbele gevoelens. De diepe bewondering die ik voor deze prachtige, jonge vrouw heb is alleen maar gegroeid. Maar iemand anders dan presentatrice Abbring had haar meer recht gedaan. Marsman keek vaak met een uitdagende blik naar Abbring, zo van ‘kom maar op!’ Maar Abbring had niet de moed of de kunde om door te stoten en het gesprek naar een dieper niveau te brengen. Bijvoorbeeld tijdens het gesprek over de ‘taalmonsters’ liet Marsman een tamelijk naïef beeld van communicatie zien en hoe die mis kan gaan waardoor ‘taalmonsters’ kunnen ontstaan. Te naïef, te simplistisch. Iemand die filosofisch beter onderlegd was geweest, had Marsman meer kunnen uitdagen om dieper op de zaken in te gaan.

Tijdens de avond dacht ik regelmatig: Maar daar móet ze toch dieper over hebben nagedacht! Maar Abbring slaagde er niet in die diepere gedachten naar de oppervlakte te brengen. Daardoor vielen veel fragmenten die een enorme filosofische diepgang hadden, uiteindelijk behoorlijk dood, wat – opnieuw – geen recht deed aan deze denker. Aan het einde sprak Abbring van een ‘muurtje’ bij Marsman, wat duidde op een soort emotionele ingehoudenheid die de hele avond merkbaar was. Dat muurtje was er, Marsman gaf toe dat ze veel zaken ‘analytisch’ bekeek, dus van een afstandje. Echte passie was bijna nooit merkbaar – of toch, eventjes, toen Marsman sprak over tennis. Maar misschien lag het uiteindelijk ook bij Abbring die niet wist door te stoten tot voorbij dat muurtje.

Vooral de zaken die met zingeving te maken hadden, kregen door Abbrings aanpak geen diepgang. En juist daar ging het om, dat was het hart van de avond die aan het eind van de avond tot in de puntjes door Marsman zelf bleek te zijn geregisseerd. Alles draaide om zingeving en Marsmans zoektocht daarnaar. Toen Marsman het over ufo’s had, regende het klachten op Twitter, alsof ze ineens haar verstand verloren had. Ook Abbring worstelde ermee. Ze had de documentaire Phenomenon weliswaar gezien (zo leek ze te suggereren), maar wist er niet mee om te gaan. Terwijl Marsman tot twee keer toe zei dat ze van mening was dat de onthullingen van het Pentagon uit 2017 wereldwijd voorpaginanieuws hadden moeten zijn.

Veel mannelijke Twitteraars verweten Marsman goedgelovigheid toen ze daarna toegaf dat haar ufo-belangstelling mede opkwam in een tijd waarin ze met zingeving worstelde. Ze had te horen gekregen dat ze ongeneeslijk ziek was, waarbij ze niet wist hoelang ze nog te leven had. Ze zat in een behoorlijk dal, worstelde met vragen over leven en dood, maar als iemand die atheïstisch was opgevoed had ze geen taal meegekregen om aan die worsteling woorden te geven. Ze wendde zich tot de Bijbel, die haar cultureel het meest nabij stond. Ze verdiepte zich in nabij-de-doodervaringen. Of ze uiteindelijk gevonden heeft wat ze zocht, zei ze niet. Toen Marsman bekende dat ze religieuze ervaringen had gehad, zat ik op het puntje van mijn stoel. Maar Abbring – ooit net zo rabiaat antireligieus als Arjan Lubach – kon met deze discussie, die het hart van de avond was, niet uit de voeten.

Hebben ufo’s en zingeving met elkaar te maken? Is Marsman goedgelovig, dat ze in haar doodsangst alles maar wil geloven wat haar goed uitkomt? Vrijwel geen enkele bespreking van Zomergasten vandaag ging in op Marsmans fascinatie voor ufo’s. Het was te buitenissig, te onredelijk. Hoe kan zo’n slim meisje zulke irrationele onzin geloven, vroegen Twitteraars, en de recensenten hoorde je het hen tussen de regels door herhalen. Hadden ze een punt?

Nee, ze hebben het punt volledig gemist. Iemand die het wél begreep, was recensent Jan Postma, die voor de De Groene Amsterdammer ook een recensie schreef. Hij zag waar het bij Marsman om draaide, toen hij schreef: ‘Ze was kwetsbaar en onzeker en onbeschaamd onredelijk. Ze liet zien dat voor wie grip probeert te krijgen op het lot alle middelen gerechtvaardigd zijn. “Het is ook gewoon oké om ergens in te geloven en dat het dan niet waar is”, zei ze.’

‘Mensen zijn eigenlijk nooit interessanter, nooit menselijker en nooit leuker dan wanneer ze onredelijk durven zijn en Marsman koos er vol overgave voor’, stelt Postma. Is dat zo? Was het een keuze van Marsman om ‘vol overgave’ voor de onredelijkheid te kiezen? Of is het misschien zo dat iemand die de onredelijkheid van de werkelijkheid letterlijk aan den lijve heeft ondervonden, ineens als door een verlichtingservaring ziet dat de werkelijkheid alles maar bovenal niet redelijk is?

De wetenschapsfilosoof Nancy Carwright schreef ooit een moeilijk filosofieboek met als titel The Dappled World. In dat boek verdedigt ze de stelling dat de werkelijkheid niet redelijk is, maar ten diepste chaotisch en onredelijk. De natuurwetten die wij menen te ontdekken zijn eilanden van orde in een verder onredelijk en chaotisch universum. (Tijdens een conferentie waar ik aanwezig was en waar Cartwright een lezing over het boek gaf, hoorde ik mannelijke wetenschapsfilosofen hardop mompelend twijfelen aan de cognitieve vermogens van Cartwright, die op dat moment al behoorlijk op leeftijd was.)

Marsman had geen wetenschapsfilosofische of logische exercities nodig om de onredelijkheid van de werkelijkheid in te zien. Zij heeft die onredelijkheid in haar lichaam zitten, die woekert en knaagt en poogt om haar juist dat te ontnemen wat ze zo liefheeft: het leven. Als je de onredelijkheid van het bestaan lichamelijk ondergaat, en daarmee de beperkingen inziet van de menselijke redelijkheid die vergeefs grip probeert te krijgen en zich bij tijd en wijle wentelt in de illusie door wetenschappelijke kennis grip te hebben – hoe onredelijk is het dan voor Marsman om in God te geloven of te geloven in een voortbestaan van bewustzijn na de lichamelijke dood of te geloven dat we wellicht bezocht worden door buitenaardse beschavingen die ons ver vooruit zijn? Sterker nog, welke kleingelovige zal dan nog durven beweren dat juist zij onredelijk is?


(Bovenstaande recensie verscheen eveneens op de website van Volzin: https://volzin.nu/recensie-van-zomergasten-met-lieke-marsman/.)

5 thoughts on “Lieke Marsman in Zomergasten, 14 augustus 2022

  1. Dank je wel voor dit artikel.
    Ik heb een vraag: Je schrijft: “Ik vind haar niet de geschikte presentatrice voor het programma”.
    Wie vind je wel een geschikte presentator (m/v) en waarom?

  2. Is een hele lastige, moet ik zeggen, want het moet iemand zijn die van behoorlijk wat markten thuis moet zijn. Ooit hebben een aantal mensen geopperd dat Claudia de Breij een geschikte presentatrice zou zijn. Niet alleen is ze erg slim en weet ze veel van veel verschillende onderwerpen, maar bovendien is ze empathischer dan Abbring. Ik vrees echter dat de VPRO bang is dat De Breij er teveel een one-woman-show van gaat maken (ik denk dat die vrees ongegrond is, maar geef ook wel toe dat De Breij natuurlijk een sterke mediapersoonlijkheid is). Ik zou De Breij als presentatrice zeker steunen.

  3. Ik zou heel graag Roxane van Iperen zien als presentatrice. Met Jeanine is het helaas onkijkbaar inderdaad.

  4. Beste Tade, ik deel je bewondering voor Lieke Marsman. Ze is intelligent, welbespraakt, open, ontvankelijk en nieuwsgierig. Ik kan nog veel meer noemen maar dat za ik niet doen nu. Wat ik niet deel is je moeite met Janine Abbring. Ik ben zelf een fan van haar; ze kan mensen op hun gemak stellen en toch doorvragen. Wat haar zwakke plek is m.i. is haar ongemak en onzekerheid bij thema’s als religie en zingeving. Op die vlakken maakt ze zich ondergeschikr aan haar gesprekspartner. Dat is jammer; maar zoals je zelf ook stelt nam Lieke zelf de regie en liet zich dit niet afnemen. Wat je niet noemt in jouw recensie is haar (Lieke’s) omgang met de dood. Dat zou een punt zijn om haar eens apart te interviewen; het maakt haar sterker, in zekere zin ‘affer’. Al is de angst nog altijd aanwezig; mooi, ook confronterend, die verninding van de rechttoeheid van het leven en en het volkomen nuet-weten van de dood.

  5. Op de site van Volzin zag ik je recensie van Zomergasten die me naar je website bracht. Je begint met: `Sinds Jeanine Abbring het programma Zomergasten presenteert, probeer ik het te mijden.’ Toevallig gisteravond nog zei ik tegen mijn zoon (die nooit tv kijkt en die ik even Joni Mitchell wilde laten zien) dat sinds Janine Abbring Zomergasten presenteert ik er meestal met meer plezier naar kijk. In tegenstelling tot veel van haar voorgangers geeft zij de gasten ruimte om te vertellen wat ze kwijt willen. Zij dringt veel minder haar eigen agenda en ego op. De verdieping die jij wenst, zou ik ook wel hebben willen zien maar ik denk dat klopt wat Hans Garritsen schrijft, dat Janine helaas niet thuis is bij de thema’s religie en zingeving. Welke tv-presentator wel??

Comments are closed.

%d bloggers liken dit: