Gisteren heb ik een boek retour gestuurd naar het hoofdkantoor van NBD Biblion. Ongeopend. Ik weet welk boek erin zat, maar ik had besloten dat het genoeg was. En dat betekent dat ik na ruim 15 jaar (om precies te zijn: na 15 jaar en 9 maanden, aldus LinkedIn), mijn werkzaamheden als recensent bij NBD Biblion heb beëindigd. Ik kreeg een telefoontje en bedankmailtje van de redacteur, verder niets. Zoals ik gewend was.
Waarom ben ik gestopt? Want het had niet gehoeven.
Eerder dit jaar zijn vrijwel alle recenten bij NBD Biblion ontslagen. Het waren er veel, duizenden, zo heb ik begrepen. Allemaal mensen die jarenlang met hart en ziel hun tijd gestoken hebben in het lezen van boeken, en dat voor slechts 14 euro per recensie (maar wél een gratis boek).
NBD Biblion heeft software aangeschaft die automatisch recensies uitspuugt. En dus waren de (dure) menselijke recensenten overbodig geworden. Literatuur, thrillers, kinderboeken – volgens NBD Biblion kon een computer beter dan mensen “aanschafteksten” schrijven op basis waarvan bibliotheken hun boeken inkopen. Dat schrijvers, uitgevers, én bibliothecarissen zelf het met deze beslissing helemaal niet eens waren en steen en been klagen over de kwaliteit van de aanschafteksten, doet er niet toe. Ook bibliotheken worden gerund door managers. Die willen sneller en goedkoper. Aldus geschiedde. (Dit verzin ik niet, dit scenario werd mij door de medewerker van NBD Biblion in een telefoongesprek de afgelopen week letterlijk zo bevestigd.)
Een paar boekcategorieën waren uitgezonderd, waaronder theologie en filosofie. Ik had dus geen ontslagbrief gekregen. Ze wilden mij graag houden, dat werd ook de afgelopen week telefonisch nog eens bevestigd door de medewerker van NBD Biblion. Maar ik zag het niet meer zitten. Niet zozeer omdat ik amper nog boeken toegestuurd kreeg (sinds september 2022 had ik geen boek meer toegestuurd gekregen ter recensie). Mijn ontslag nemen bij NBD Biblion is dus geen kwestie van tijdwinst.
Nee, het heeft er vooral mee te maken dat ik me gewoon niet meer kan vinden in de manier waarop NBD Biblion te werk gaat. Ik wil het systeem waarin bedroevend slechte aanschafteksten automatisch gegenereerd worden op basis van software die manuscripten scant, niet langer ondersteunen. Ik wéét dat veel bibliothecarissen nu al steen en been klagen over de karige informatie in de aanschafteksten die de inhoud van de flapteksten en uitgeversprospectussen nauwelijks overstijgt. Dit systeem is wellicht kostenefficiënt, maar zal er uiteindelijk voor zorgen dat er een kaalslag zal plaatsvinden in het aanbod van bibliotheken.
Ik besef best dat mijn ontslag weinig tot niets zal veranderen. Daar gaat het ook niet om. Maar voor mij persoonlijk voelt het wel als een symbolische daad, vooral na 15 jaar waarin ik week in week uit boeken las (571 in totaal), samenvatte, loofde of bekritiseerde, maar altijd scrupuleus en consciëntieus, me bewust van de macht en dus verantwoordelijkheid die ik als recensent had: eigenschappen die een computer vermoedelijk nooit zal hebben.