Michael Frayns nieuwe boek

Toen ik in Princeton aan mijn proefschrift werkte, in 2001, vond in Princeton een opvoering plaats van het toneelstuk Copenhagen. Dit wereldberoemde toneelstuk gaat over de geheime ontmoeting die Heisenberg tijdens de Tweede Wereldoorlog had met Niels Bohr. Het is een briljant werk, geschreven door de Engelse schrijver Michael Frayn. Frayn was gefascineerd door quantummechanica en wat er in het toneelstuk gebeurt, is dat quantummechanica en menselijke ervaring bij elkaar worden gebracht. Het rond elkaar cirkelen van de hoofdpersonen doet denken aan Bohrs atoom-model. De onbepaaldheid van wat de hoofdpersonen zeggen doet denken aan Heisenbergs indeterminacy principle. Zo zijn er nog veel meer ‘exegeses’ van het werk te geven die analogieën met de fysica blootleggen. Werkelijk subliem en tegelijkertijd hartverscheurend omdat het gaat om de innige vriendschap van twee mannen die door externe machten langzaam in stukken wordt gescheurd.

Toen ik het toneelstuk had gezien, heb ik meteen het boek Copenhagen gekocht. In een uitgebreid nawoord gaat Frayn in op de historische achtergronden van zijn toneelstuk. Er schijnt bovendien een film van het toneelstuk gemaakt te zijn, maar die heb ik (nog) niet gezien. Als je ooit de gelegenheid krijgt om het toneelstuk te gaan bekijken: doen!

Op 21 september aanstaande komt er een nieuw boek van Michael Frayn uit in Engeland: The Human Touch: Our Part in the Creation of a Universe (Faber & Faber). Dit boek is geen toneelstuk en ook geen roman, maar een echt filosofisch werk van maar liefst ruim 700 pagina’s. Ik kijk er bijzonder naar uit.

Volgens de website van Faber & Faber:

Mankind, scientists agree, is a tiny and insignificant anomaly in the impersonal vastness of the universe. But what would that universe be like if we were not here to say something about it? Would there still be numbers, if there were no one to count them? Or scientific laws, if there were no words or numbers in which to express them? Would the universe even be vast, without the very fact of our tininess and insignificance to give it scale?

This paradox is what Michael Frayn calls ‘the world’s oldest mystery’. He shows how fleeting and indeterminate our contacts with the world around us are. Like all living creatures, humankind has had to pursue an active role in order to survive and propagate, and to do this it has had to fashion from its transitory contacts a comprehensible world in which action was possible. This, he argues, introduces an irreducible element of subjectivity into our understanding of the universe. The world is what we make of it. In which case, though, what are we?

Conceptual questions of this nature have been the driving force behind many of Michael Frayn’s novels and plays. In this book, with wit and lucidity, he turns to confront them head-on.

Op de website van The Guardian is een stukje uit het boek te lezen en ook is er een MP3-file van een podcast-uitzending met Michael Frayn te beluisteren, waarin duidelijk wordt wat Frayn eigenlijk fascineert. Dit boek staat hoog op mijn verlanglijstje…