Close

KN: "Darwinistische evolutie strijdig met menselijkheid"

Soms wenste ik dat Freud  nog leefde, want sommige mensen zouden best eens een grondige psychoanalyse kunnen gebruiken. Iemand waar ik dan op doel, is Henk Rijkers, een van de redacteuren van het Katholiek Nieuwsblad. Want zijn gewiebel op zijn stokpaard – Darwin en diens evolutietheorie – grenst toch aan seksuele obsessiviteit? Waarom anders week in week uit schrijven over/tegen de evolutietheorie? Vandaag heeft hij weer een stok gevonden om Darwin – of een karikatuur daarvan – mee te slaan. Hij verwijst naar mijn blog over atheïsme en geweld, als reactie op Dennus, de “vredelievende humanist” om min of meer aan te tonen dat Darwinisme inherent gewelddadig is. De erbij gedrukte foto, die verdacht lijkt op de photoshop-producten van de Turkse creationist Harun Yahya, spreekt boekdelen: Hitler en Darwin, gebroederlijk samen.

http://www.katholieknieuwsblad.nl/opinie/item/1459-darwinistische-evolutie-strijdig-met-menselijkheid.html

Aanvulling, 13:27 uur: Ik hoop wel dat wie het nogal warrige artikel van Rijkers leest, goed in de gaten heeft, dat hij een aantal drogredenen begaat. Allereerst de genetische drogrede: hij probeert Darwins theorie verdacht te maken door Weikarts (omstreden) analyse erbij te halen die zou laten zien dat Darwins theorie min of meer direct heeft geleid naar het nazisme. Punt is dat zelfs al zou Darwin zelf sociaal-darwinist zijn geweest, dat dit totaal irrelevant is ten aanzien van de “waarheid” van de theorie. De rechtvaardiging van een theorie staat los van hoe de theorie ontwikkeld werd. Of in wetenschapsfilosofische termen: de context of discovery staat los van de context of justification. Rijkers haalt beide door elkaar.

Ten tweede begaat Rijkers de drogreden van poisoning the well, een strategie die hij van Intelligent Design heeft afgekeken. Door te suggereren dat de evolutietheorie en het Nationaal-Socialisme iets met elkaar te maken hebben (ongeacht of de link klopt of niet), maakt hij Darwins theorie bij voorbaat verdacht en de discussie daaromtrent beladen. Er is retorisch bijna geen sterkere strategie te bedenken, maar uiteindelijk is het flauwekul.

76 thoughts on “KN: "Darwinistische evolutie strijdig met menselijkheid"

  1. Overigens opmerkelijk dat Rijkers wederom dezelfde strategie hanteert. Hij pikt een visie (in dit geval die van Weikart) uit de academische vijver. Vervolgens vertelt hij niets over de kritiek die Weikart heeft gehad wat betreft zijn analyse rondom Darwin en moraal om vervolgens te suggereren dat Darwin net zo slecht is als Hitler was. Met een analyse van wat er in de wetenschap te vinden is, heeft het weinig te maken…

  2. Gerdien,

    Je had gelijk, in Firefox ging het ook mis. Het is mij een compleet raadsel hoe dit komt. Maar het is nu hersteld. Bedankt voor je berichtje!

    Ik heb nog wat tests uitgevoerd. Ik vermoed – maar zeker is het nog niet – dat het een storing bij WordPress.com betreft.

  3. Ach ja, het is zoiets als dat ik weet dat er dodelijke slachtoffers in het verkeer vallen ik dan maar opzettelijk iemand gaat aanrijden, tja. Zegt misschien meer iets over de geestesgesteldheid van de heer Rijkers dan van het Darwinisme.

  4. Om de een of andere reden staat de titel van dit Rijkers verhaal tussen aanhalingstekens, alsof het een aanhaling van iemands uitspraak is. Van wie zo’n uitspraak zou zijn wordt niet duidelijk; daarom zal de titel wel de mening van Rijkers weergeven.
    Rijkers haalt aan de anti-evolutie columnist Klinghoffer aan (en vertaalt ook een goed deel van diens column): … evolutionaire morele anarchisme. Dat ontkent de objectieve werkelijkheid van morele grenzen, doordat het die simpelweg toeschrijft aan evolutionaire processen. Of dit juist is is een tweede, maar dat is wat Rijkers in navolging van Klinghoffer beweert.
    Hoe ‘Darwinistische evolutie strijdig met menselijkheid’ daaruit zou volgen is niet duidelijk voor anderen dan Rijkers.

  5. Het frappante is dat het ‘gewiebel op een stokpaard’ grenzend aan ‘seksuele obsessiviteit’ ook volledig van toepassing is op bioloog Korthof, die de gelovige te pas en te onpas voor de voeten werpt dat God Hitler niet heeft tegengehouden. Het is mij aan beide kanten van dit venijnig discours niet duidelijk wat er toch te winnen valt. Waarom staat een gelovige de evolutiebioloog in de weg, en andersom? De wereld is ooit zomaar spontaan uit het niets ontstaan. Dat kun je geloven, wat is daar mis mee? Het ligt verrassend dicht bij de mystieke lezing van de bewustwording van God (Eckhart c.s). En waarom zou je die laatste visie niet mogen aanhangen? Het gelijk valt niet te halen. Wat overblijft is de strijd, die weliswaar een signaal is van leven, maar dat is evengoed de verdraagzaamheid.

  6. Ik snap wel dat het lekker weg scoort, zo’n verwarde column plaatsen en dan allemaal eroverheen om te laten zien hoe dom die man wel niet is (en hoe weldenkend wijzelf). Maar is dit nou het soort discussies dat we moeten voeren? Ik vond die ID-discussie al nergens over gaan – herhaling van zetten. Dit is een serie zelf-felicitaties, geen discussie.
    Als het hier dan toch over moet gaan: zijn er geen serieuze studies die het verband tussen Darwin en Hitler proberen aan te tonen? Rijkers citeert ene Weikart (van wiens site zo te zien de foto komt), die hoogleraar geschiedenis is aan California State University, en die hierover een boek schijnt te hebben geschreven. Ik ken het niet, ken ‘s mans wetenschappelijke status niet, maar hij schijnt argumenten aan te voeren. Al googelend zie ik dat hij lid is van de ID-wedge club, wat natuurlijk geen reclame is. Maar als ik de serieuzere reviews van zijn boek cursief doorlees, zie ik heel gemengde berichten. Niemand ontkent dat hij een bekwaam historicus is, in elk geval. Hij heeft wel wat te melden, moeten zelfs zijn tegenstanders toegeven.
    Als dit een onderwerp van discussie moet zijn (liever niet, wat mij betreft), dan zou ik Weikart als bron nemen en niet deze column.

    Kom op Taede, op naar de vraag in hoeverre religie is aangeboren en zo meer.

  7. @Steven,

    Je hebt helemaal gelijk – ik blog liever over iets anders, maar Rijkers verwijst expliciet naar mijn blog, dus ik kon niet anders dan even terug reageren.

    Het boek van Weikart is heel gemengd ontvangen. Het is betaald door het Discovery Institute, de denktank van de ID-beweging in Seattle, waar Weikart als “fellow” gewerkt heeft. Ook bij Weikart moeten we uiteraard oppassen dat we niet in de genetische drogreden trappen. Punt is dat zijn boek ook bij recensenten (over het algemeen historici) nogal gemengd onthaald is. Het is heel moeilijk om zo’n studie in te schatten, omdat je eigenlijk het hele onderzoek zou moeten overdoen. Een ander punt is, dat Weikart een studie schreef zoals die eigenlijk nog niet ondernomen was (behalve op deelgebieden). Er was dus ook niet veel vergelijkingsmateriaal, Weikart had wel degelijk een niche gevonden.

  8. Taede, dat snap ik volledig. Jij kunt ook niet alles bestrijken. Maar het intrigeert me wel. Misschien is het mijn recalcitrante geest. Als ik heel veel mensen heel blij zie zijn met hun eigen weldenkendheid, krijg ik meteen de aandrang om een politiek incorrect standpunt in te nemen. Heeft Rijkers in al zijn rommeligheid misschien toch een punt?
    Ik vond het opmerkelijk in de reviews van Weikart te zien dat zelfs vijandige reviewers eerst alle nadruk leggen op de afkomst van Weikart (het feit dat die afkomst niet onmiddellijk uit het boek blijkt wordt zelfs tegen hem gebruikt: zie eens hoe stiekem deze gluiperd is!), vervolgens grommend zeggen dat de man wel veel keurige research heeft verricht, en dan als kritiek aanvoeren dat hij het in een bredere context had moeten zetten en dat zijn methode ouderwets is. Dat vond ik niet erg indrukwekkende kritiek. Het is wat historici meestal zeggen als de uitkomst van een onderzoek hen niet bevalt, ook al kunnen ze er weinig feitelijks tegenin brengen.
    Al moet er meteen bij gezegd dat het filosofisch gezien natuurlijk ontzettend moeilijk is aan te tonen in hoeverre wetenschappelijke theorieën van invloed zijn op politieke ontwikkelingen.

    Maar goed, er moet ongetwijfeld nog veel onderzoek gebeuren op dit terrein. Helaas is het gebied al zo ontzettend gepolitiseerd dat het waarschijnlijk onmogelijk is er sine ira et studio onderzoek naar te verrichten.

  9. Het KN artikel is geinspireerd door http://www.csustan.edu/history/faculty/weikart/DarDevalue.htm

    Het punt is hier niet of de evolutietheorie waar is, maar dat de evolutietheorie een cultureel/maatschappelijk effekt heeft: wie niet meer gelooft dat de ethiek van hogerhand komt, zal de ethiek (want niet meer absoluut) relativeren, want wat is eigenlijk nog het verschil tussen een mens en een dier, etc. Het boek van Weikart “From Darwin to Hitler” is zeer goed; ik heb het twee keer gelezen. Ik heb nogal wat gelezen over de 19e en 20e eeuw, en Weikart’s boek past daar zonder meer uitstekend bij. Weikart zegt niet dat de evolutietheorie het nazisme veroorzaakt heeft, hij ontkent dat expliciet. Wel was “sociaal darwinisme” in de eerste decennia rond 1900 nogal populair, en werd in nazi kringen met graagte toegepast in de ideologie. Uiteraard waren er, zoals Weikart zegt, heel andere issues, zoals de Duitse nederlaag in WO-I, de revolutie in Rusland, economische crisis, anti-semitisme, etc., dus is het onzinnig om Darwin de schuld van het nazisme te geven.

    Ik heb de indruk dat Taede dat boek nog steeds niet gelezen heeft, wat ik voor een theoloog die geinteresseerd is in de natuurwetenschappen onbegrijpelijk vind. Ik vind persoonlijk dat Weikart onheus bejegend wordt; dat komt door de polarisatie in de crea-evo strijd. Taede, lees het boek eens, niemand zal het je kwalijk nemen; je zult onder de indruk zijn. Dus wat Steven @16:33 zegt is wel waar.

    De vraag is natuurlijk wel wat de conclusie is die uit Weikart’s boek valt te trekken. Nu de darwinistische geest uit de fles is valt er weinig meer aan te doen, denk ik …

  10. Laten we wel duidelijk zijn dat een wetenschappelijke theorie als de evolutie theorie slechts beschrijvend is, en niets voorschrijft. Dus ook geen moraal.

    Zolang het niet verwerpelijk is een poging te doen de werkelijkheid zo goed mogelijk te beschrijven valt een theorie over die werkelijkheid niets te verwijten.

  11. @Martin
    Weikart zegt niet dat de evolutietheorie het nazisme veroorzaakt heeft, hij ontkent dat expliciet.
    Betekent dit dat de suggestie van het plaatje bij dit KN verhaal is voor rekening van Rijkers is?

  12. Weikart op zijn website geeft een andere indruk dan Martin weergeeft:

    Deel 1:
    http://www.credomag.com/2012/01/03/how-evolution-challenges-christian-ethics/
    In comments :
    Mark Sloan
    understanding morality as a biological and cultural evolutionary adaptation leads inevitably to the conclusion that there is an objective underlying basis for morality, not that there is not one
    Tim Dean:
    It is well accepted in philosophical circles that it is possible to have a binding moral code that encourages good behaviour that isn’t based on objective moral facts. It stuns me that many Christian commentators seem entirely ignorant of this strong and well-argued tradition in philosophy.

    Deel 2:
    http://www.credomag.com/2012/01/04/how-evolution-undermines-the-judeo-christian-sanctity-of-life-ethic/

    Deel 3:
    http://www.credomag.com/2012/01/05/how-evolutionary-ethics-influenced-hitler-and-why-it-matters/

  13. Gerdien,
    Het commentaar van Mark Sloan verwart volgens mij beschrijving met morele binding. De evolutietheorie kan beschrijven hoe moraal is ontstaan en hoe het werkt, maar niet welke moraal ons zou moeten binden. Moeten we altruistisch zijn, omdat we dat ‘van nature’ zijn? Of kunnen we beter de nietzscheaanse moraal volgen van chimp-mannetjes die gezamenlijk alleenlopende mannetjes vermoorden?
    Ik denk dat dit is waar Rijkers op doelt: evolutietheorie ondergraaft volgens hem het bindende karakter van moraal, in tegenstelling tot een moraal die bijv. is gefundeerd in de wil van God (in de oude natuurwet-theologie konden die overigens zelfs samengaan: God gebiedt wat wij van nature weten/doen). Zij ondergraaft dit door voedsel te leveren voor de gedachte dat moraal (dat wat wij ‘behoren’ te doen) niets anders is dan eigenbelang of groepsbelang. Dit staat haaks op wat vanouds onder moreel gedrag verstaan wordt.
    Volgens mij is die spanning niet nodig, zolang we goed uit elkaar houden dat een wetenschappelijke beschrijving van hoe moraal ontstaat niet hetzelfde is als een beschrijving van onze morele plichten en/of deugden. Die moeten we uit andere, religieuze en filosofische, bronnen halen.
    Het commentaar van Tim Dean is m.i. verward. Ik snap niet wat er bedoeld wordt met een ‘binding moral code’ die al dan niet ‘gebaseerd’ is op ‘objective moral facts’. Wat zijn in vredesnaam ‘objective moral facts’? En hoe kunnen die ooit ‘binding’ zijn? Ik vermoed ook hier een verwarring tussen beschrijving en voorschrijving.

  14. Is het dan niet gewoon ‘common sense’ dat het relaxter is om over straat te lopen zonder dat elk ander mens je probeert iets aan te doen, en dat jij in ruil daarvoor diezelfde gunst terug verleent?
    Daar kun je moeilijk en diep filosofisch over doen, maar volgens mij kan zo’n beetje elk gedachtegoed, of ze nu in een enkel subjectieve of absolute moraal geloven, zich daar wel in vinden? 😉

  15. Dat geldt alleen niet wanneer het bijvoorbeeld terecht is dat je anderen iets aan mag doen wanneer ze bijvoorbeeld niet in jouw god geloven.

  16. Hoezo, dat zijn toch ook mensen neem ik aan ;), waarvan je toch even graag de gunst terug ontvangt dat zij jou ook niets aandoen?
    Het probleem is volgens mij niet zozeer dat die ‘common sense’ niet wordt begrepen, dat begrijpt iedereen wel, maar dat ze het niet op álle mensen toepassen, maar enkel op de groepen mensen waar zij zich zelf in scharen. Het is een probleem met labeltjes, niet met het concept.

  17. @Steven
    De evolutietheorie kan beschrijven hoe moraal is ontstaan en hoe het werkt, maar niet welke moraal ons zou moeten binden.
    Twee punten:
    1 ‘is’ is not ‘ought’ – wetenschap schrijft niet voor wat de bindende moraal zou moeten zijn .
    2 beschrijven van ontstaan gaat niet zonder wat er ontstaat. Als wat er ontstaat een ‘evolutionair stabiele strategie’ is, ligt het voor de hand dat dit een objectieve moraal is die ons zou moeten binden.

  18. @Gerdien,

    Bedoel je daarmee te zeggen dat een bepaalde vorm van moreel gedrag zoals we dat bij niet-menselijke primaten zien, zoals bijvoorbeeld altruïstisch gedrag, en dat een redelijk evolutionair stabiele strategie lijkt, een objectieve moraal zou opleveren? Zo ja, (1) hoe vermijd je dan de is/ought-fallacy, en (2) ben jij van mening dat die moraal dan eens en voor altijd zou moeten gelden, of (slechts) bruikbaar is binnen een ruimte-tijdelijke context (aangezien wat op tijd A en plaats X geldt niet een evolutionair stabiele strategie hoeft op te leveren op tijd A+1 of plaats Y), en in hoeverre is er dan nog sprake van een objectieve moraal?

  19. @Bart Bouwman: Het hele concept staat of valt met vertrouwen in de ander(e groep). Mede daarom houden we denk ik (onbewust) ook zo’n uitvoerige geschiedenis bij met labeltjes van wie, wat, welke label wanneer wat uitgevreten heeft. Voor ons gevoel is het handig te weten welke labeltjes niet te vertrouwen zijn, dat is in zekere zin logisch, want het hele concept van ‘relaxter is om over straat te lopen zonder dat elk ander mens je probeert iets aan te doen, en dat jij in ruil daarvoor diezelfde gunst terug verleent’ staat of valt met vertrouwen in de ander dat hij zijn afspraak nakomt. Dus het is logisch zo’n geschiedenis met labeltjes bij te houden, dan weet je met wie je niet zo’n afspraak moet aangaan. -zolang het label tenminste terecht is.
    Maar ondertussen hebben we zoveel labeltjes, en zijn er zoveel labeltjes die we niet vertrouwen….
    En al die labels zijn zo goed als altijd op gevoel, -emoties zijn sterk….

    Maar laat ratio z’n werk doen, en álle mensen zouden best samen kunnen afspreken om elkaar niet te schaden, in ruil dat je zelf ook niet geschaad wordt. Ik ben wel zo’n positivo die denkt dat dat kan, al is het alleen maar omdat het logisch is, misschien niet binnen nu en 100 jaar.. Misschien vergt het wat eeuwen of duizenden jaren, maar uiteindelijk, mwoaja, moet het wel kunnen…
    Het eerste label wat je dan ziet als je naar een ander kijkt is ‘mens’, en niet ‘geslacht’ ‘nationaliteit’, ‘cultuur’, ‘afkomst’ of ‘religie’ of ‘niet-religie’, maar gewoon ‘mens’, die jij niet schaad, en hij/ zij jou ook niet, welk label ook daarna komt, komt daarna, en op grond van een label zullen dan niet meer anderen geschaad worden, wellicht dan nog wel op hun daden, maar dat is een ander verhaal.

    Een mens mag dromen nietwaar? 😉

  20. @Taede
    1 over dat ‘is’ ‘ought’ : de modellen en experimenten over wat mensen doen wijzen erop dat de uitkomsten van de modellen overeenkomen met wat mensen voelen dat ze ‘moeten’ doen.
    2 ruimte en tijd zouden niet uit moeten maken voor een ESS, maar wat daarvoor wel belangrijk is is of het gaat over beesten die in groepen leven ja dan nee, en die de anderen in de groep kunnen herkennen.
    3 “in hoeverre is er dan nog sprake van een objectieve moraal?” Nou ja, de moraal voor mensen wordt niet die voor slangen.

  21. @Gerdien: in deel 3 zegt Weikart dat het Darwinisme invloed heeft gehad op Hitler. Dat is niet hetzelfde als nazisme veroorzaken. De geschiedenis mono-causaal interpreteren is nooit goed.

    Wat vind je zelf van deel 3? Helemaal onzin is dat toch niet? De notie “survival of the fittest” viel in vruchtbare aarde. We willen toch niet de geschiedenis gaan ontkennen?

    @Eelco: het gaat niet over is/ought, het gaat over het de facto effekt van de evolutietheorie op heersende opvattingen over ethiek. Darwin heeft het christendom ondermijnd, dat is toch zo? Ik zeg niet dat dat erg is, alleen maar dat dat een feit is.

  22. Een citaat uit deel 3:

    “When I first began investigating the impact of Darwinism on ethics, morality, and social thought in late nineteenth-century Germany, Hitler and Nazism were not even on my radar screen. However, as I began discovering the connections between Darwinism and eugenics, euthanasia, and racial extermination, I couldn’t help but notice how many ideas being promoted in the name of evolutionary ethics seemed remarkably similar to Nazi ideology. The Nazis, after all, had implemented the most radical program of coerced sterilization in the world in order to try to improve human heredity. After World War II began, they began killing the disabled by the thousands.”

    Ik vrees dat Weikart daar wel een puntje heeft. Je kunt strijden over wat “connections” betekent, feit is dat darwinistische noties als inspirerend werden ervaren mbt euthanasie etc.

  23. @Martin:
    natuurlijk gaat het wel over ‘is/ought’ !
    Nogmaals, wetenschappelijke theorieen beschrijven slechts de werkelijkheid. Als iemand met zo’n beschrijving aan de haal gaat en als excuus gebruikt om weet ik veel wat te doen, dan kan die beschrijving van de werkelijkheid daar niets aan doen. De werkelijkheid zelf trouwens ook niet.

    Je kunt wel van alles erbij halen om je gedrag goed te keuren. Dat wil niet zeggen dat dat ‘iets’ daar dan schuld aan is. Het verschil tussen beschrijven en voorschrijven lijkt me toch duidelijk.

    Stel dat Hitler de zwaartekracht theorie had genoemd als excuus voor z’n daden. Dan klopt dat toch duidelijk ook niet ?

  24. Kortom, zelfs als Hitler de evolutietheorie als motivatie voor z’n daden zou hebben genoemd, dan zou dat alleen maar zijn onbegrip van wetenschap aanduiden. Een theorie over iets zet nergens toe aan: het beschrijft.

  25. Eelco: dus je vindt niet dat het darwinisme het christelijke mensbeeld onderuit heeft gehaald? Dan zou je toch dat boek van Weikart eens moeten lezen. Er was zo’n tien jaar geleden een boek over de verschillen in IQ tussen de verschillende bevolkingsgroepen in de USA. De zwarte bevolking kwam er in die vergelijking niet goed vanaf. Dat boek gaf een enorme ophef – om begrijpelijke redenen. Dat soort waarheden heeft sociale en politieke implicaties, dat valt toch niet te ontkennen?

    En religie werd niet als excuus gebruikt voor geweld; het was er duidelijk een aanleiding voor.

  26. @Martin:
    ‘Darwinisme’ bestaat sowieso niet (net zo min als ‘Einsteinisme’ dat zou doen), maar ik had op die opmerking van jou eigenlijk niet gereageerd. Ik reageerde slechts op de ‘is/ought’ stelling.

    Het mensbeeld van de verschillende geloven zal inderdaad wel veranderd zijn door de ontwikkelingen in de wetenschap, inclusief de evolutietheorie en bv. de sterrenkunde (onze plaats in het heelal), als daar tenminste notitie van wordt genomen …

  27. @Martin
    Sociaal darwinisme, eugenetica, racisme, en de rest van de genoemde zaken waren niet alleen Duits: ze bestonden ook in USA, UK bijvoorbeeld in dezelfde tijd. Ook is het niet duidelijk of bv racisme niet onafhankelijk van Darwinisme is, een zaak die niet causaal verbonden is maar alleen in dezelfde tijd optreedt. Antisemitisme bestond overal, maar was het meest virulent in Oostenrijk-Hongarije (voor 1914). Nationalisme was ook het virulentst in Midden-Europa, met zijn delingen na de eerste wereldoorlog waarbij niemand tevreden was. Het is deze mix die nazisme oplevert. – Waarbij de oorzaak de verloren eerste wereldoorlog is, en de uitwerking alle ideeen van 1875-1925 in de mix doet.

  28. @Martin (en @Gerdien),

    Goeie opmerking van Gerdien. Ik ben het met haar eens. Als je Weikart goed leest, dan zie je dat “Darwinisme” op zich niet aanzet tot allerlei uitwassen zoals eugenetica, racisme, etc., maar dat de evolutietheorie wordt gebruikt (of: misbruikt) om al bestaande, losse ideeën over mens en wereld aan elkaar te koppelen. De evolutietheorie bleek een kader waarin allerlei al bestaande ideeën binnengebracht konden worden. De evolutietheorie op haar beurt zorgde er zo voor dat al die ideeën een sausje van “wetenschappelijke bewijsbaarheid” kregen: de theorie leek deze ideeën te legitimeren. Het grote probleem daarbij was dat het veelal wetenschappers waren die dit legitimeren deden. Natuurwetenschap had toen nog lang niet het strenge karakter wat het nu heeft; het huidige standaardbeeld van wetenschap in optima forma dateert van ongeveer de jaren ’60. Daarvoor liepen wereldbeelden en wetenschappelijkheid heel sterk door elkaar. En je ziet dan ook dat allerlei wetenschappers – waaronder dus ook Häckel – bezig waren om natuurwetenschap en allerlei meer levensbeschouwelijke zaken aan elkaar te koppelen. Iets dergelijks gebeurde overigens ook vanuit religieuze optiek met de evolutietheorie. Tussen 1860 en 1900 was er vanuit de theologie betrekkelijk weinig verzet tegen de evolutietheorie – integendeel zelfs: sommige historici hebben wel eens geopperd dat het verzet vanuit de natuurwetenschap zelf, met name op natuurlijke selectie als verklaringsmechanisme, heel sterk was en dat juist de theologen uiteindelijk de grote verdedigers van Darwin bleken (vermoedelijk is dat laatste wat gechargeerd). Ook binnen de (met name Amerikaanse en Britse) theologie waren er ook liberale theologen die voor een eugeneticabeleid waren. Ook die theologen hebben Darwins theorie geïncoorporeerd binnen een christelijk vooruitgangsdenken en gemengd met allerlei uitwassen zoals eugenetica. Dus ook hier geldt: er waren allerlei losse ideeën en de evolutietheorie werd als een soort alomvattend kader gezien waarin die losse ideeën samengebracht en samengesmeed konden worden.

    Weikart suggereert echter – met name in de laatste pagina’s van zijn boek – een veel sterkere band tussen “Darwinisme” en met name Hitlers ideeën. En precies op die sterke band werd hij door mede-historici aangevallen. Weikart suggereert namelijk dat Hitler een soort bioloog-in-de-dop was (hij bezat inderdaad een immense bibliotheek), maar er is door andere historici, met name zij die de tekst van Mein Kampf nauwgezet hebben geanalyseerd, geopperd dat Hitler juist van biologie vrijwel niets wist en dus helemaal niet begreep waar de evolutietheorie over ging. Helaas had hij slimme mensen om zich heen die dat wel wisten, en zij waren uiteindelijk de echte ideologen. Maakt dit alles Darwins evolutietheorie verdacht? Weikart suggereert (er zit in het boek heel veel suggestie als het aankomt op de interpretatie van alle gegevens die hij aandraagt) dat Darwins evolutietheorie zeer verdacht is. Ik ben er echter niet door overtuigd. Het is precies wat die interpretatie van de gegevens betreft (en dus niet zozeer wat betreft de gegevens zelf – hoewel selectie van data ook al interpretatie inhoudt), dat hij mij veel te dicht op de lijn van het Discovery Institute zit, en daarmee is zijn interpretatie verdacht.

  29. Taede, interessant punt wat je daar maakt. Je stelt dat wereldbeeld en wetenschappelijkheid voor de jaren zestig veel meer door elkaar liepen dan nu. Dat verbaast me, maar ik weet daar weinig van. Heb je daar meer literatuur (ook op het internet) over ?
    Ik zie dat in de geschiedenis van de natuurkunde niet zo terug, maar ik heb op dit punt nooit zo gelet. Het springt er niet echt uit voor mij …

  30. Jazeker, Gerdien, dat was niet tot Duitsland beperkt.

    Ik herhaal nog maar eens: wie dit thema interessant vindt, moet toch echt dat boek van Weikart eens lezen en daarna nog eens nadenken over wat er nu zo brisant is aan het thema. Je begrijpt dan, dat is althans mijn ervaring, de beweegredenen en emoties van anti-evolutionisten beter, ook al ben je het in de zaak zelf niet met hen eens.

  31. @Eelco,

    Ik heb daar een erg interessant boek over, ik was het al aan het zoeken, maar kan het zo snel niet vinden. Ik heb nog even verder gezocht, en het gaat om Daniel Patrick Thurs, Science Talk: Changing Notions of Science in American Culture (Rutgers Univ. Press 2008). Je kunt hier mijn bespreking van dat boek vinden: http://metapsychology.mentalhelp.net/poc/view_doc.php?type=book&id=4911&cn=139.

    Een ander boek dat aangeeft hoe de notie van “science” wordt ingevuld afhankelijk van tijd, plaats, status, etc. is van de wetenschapshistoricus Davind N. Livingstone, Putting Science in Its Place: Geographies of Scientific Knowledge (Univ. of Chicago Press 2003). Ik zag overigens zojuist dat Livingstone een nieuw boek heeft gepubliceerd, een bundel, met als titel Geographies of Nineteen-Century Science (Univ. of Chicago Press 2011). Ik ken dat boek nog niet, maar vermoed dat het zeer de moeite waard is. Dat gaat echter wel wat langer terug. Thurs begint rond 1850/1870 en bestrijkt het tijdvak tot vandaag; dat zal je dus vermoedelijk het meest interesseren.

  32. @Taede “Natuurwetenschap had toen nog lang niet het strenge karakter wat het nu heeft; het huidige standaardbeeld van wetenschap in optima forma dateert van ongeveer de jaren ’60. Daarvoor liepen wereldbeelden en wetenschappelijkheid heel sterk door elkaar. En je ziet dan ook dat allerlei wetenschappers – waaronder dus ook Häckel – bezig waren om natuurwetenschap en allerlei meer levensbeschouwelijke zaken aan elkaar te koppelen”.

    Wat ik bedoel is dat dat soort door elkaar lopen van wereldbeelden en wetenschappelijkheid niet te vermijden is. De evolutietheorie, en vooral wat het over de positie van de mens tussen de andere soorten betekent, komt zo dicht bij dat iemand als Haeckel er meteen bovenop sprong: inkoppen die bal! Dus ja, wat is “aanzetten tot”; zie het moderne debat over “haatzaaien”: wanneer zaai je haat? Dat hangt er ook vanaf hoe andere mensen je uitlatingen interpreteren, maar toch zijn er juridische grenzen aan wat je kunt zeggen, namelijk daar waar je redelijkerwijs kunt verwachten dat anderen met je uitlatingen “aan de haal gaan”. Zie dat voorbeeld over IQ.

    Ik heb overigens bij Weikart niet gezien “dat Darwins evolutietheorie zeer verdacht is”.

  33. @Taede: met dank ! Ik heb net vijf nieuwe boeken binnen, dus deze moeten nog even wachten, maar ik zet ze op m’n lijst.

  34. @Taede “De evolutietheorie bleek een kader waarin allerlei al bestaande ideeën binnengebracht konden worden. De evolutietheorie op haar beurt zorgde er zo voor dat al die ideeën een sausje van “wetenschappelijke bewijsbaarheid” kregen: de theorie leek deze ideeën te legitimeren”.

    Ja, dat bedoel ik! En Weikart ook!

  35. @ Gerdien, wat bedoel je met een evolutionair stabiele strategie? Is dat een strategie die het succes van de soort op langere termijn bevordert? Eerlijk gezegd zie ik niet waarom zo’n strategie moreel bindend zou moeten zijn. Het een volgt simpelweg niet logisch uit het ander. Maar misschien begrijp ik je niet goed.

    @ Taede, het mag misschien tot de idealen behoren dat wetenschap en wereldbeeld niet door elkaar lopen, maar ik vraag me af of dit echt veranderd is. We zien dit soort vermengingen gewoon beter bij wereldbeelden die wat verder van ons af staan in tijd en cultuur. Maar ik denk dat ons nageslacht tal van wereldbeelden zal kunnen aanwijzen in onze hedendaagse wetenschap. Dit nog los van het feit dat sommige wetenschappers ook nu zich expliciet begeven op het terrein van wereldbeschouwing (Dawkins is maar een van de vele vbb)..

    Ligt onder deze hele discussie niet een aanname die niet uitgesproken wordt? Namelijk deze: een theorie die waar is kan onmogelijk moreel beroerde gevolgen hebben. C.q. de klassiek-filosofische aanname dat waarheid en goedheid één zijn.
    We moeten daarom dus voortdurend zeggen dat de nazi’s de evolutietheorie echt niet begrepen, dat ze hem hebben misbruikt, enz. Maar wat nu als de evolutietheorie (a) klopt, en (b) door de nazi’s logisch en consequent is verwerkt en toegepast? Wat nu als Darwin een duister geheim in de levende werkelijkheid heeft ontsluierd?
    Dat zou pas echt een morele uitdaging zijn. Het zou betekenen dat we met alle kracht moeten strijden voor de nuttige illusies waarmee we moraal in de lucht houden. Zelfs als we weten dat het illusies zijn. We hoeven dan het feit van de evolutie niet te ontkennen, integendeel. We moeten het erkennen en onder ogen durven zien, maar als vijand. In zekere zin moeten we ons dus verzetten tegen onze eigen natuur. Maar is dat ook niet een element van moraal: dat we ons verzetten tegen onze natuurlijke impulsen?

  36. Taede: “Als je Weikart goed leest, dan zie je dat “Darwinisme” op zich niet aanzet tot allerlei uitwassen zoals eugenetica, racisme, etc., maar dat de evolutietheorie wordt gebruikt (of: misbruikt) om al bestaande, losse ideeën over mens en wereld aan elkaar te koppelen. De evolutietheorie bleek een kader waarin allerlei al bestaande ideeën binnengebracht konden worden.”

    Ik vermoed dat het algemener is. Men probeerde in de negentiende en begin twintigste-eeuw allerlei uitwassen en losse ideeen aan elkaar te koppelen. De evolutietheorie is er maar een van. De andere theorien die gebruikt werden, zijn allen ofwel verworpen, ofwel als pseudowetenschap afgedaan. Een van de weinige negentiende en begin-twintigste eeuwse theorien die in deze mashup over is gebleven, is de evolutietheorie. Met name na WO2 zijn veel van die esotherische theorien van de wetenschappelijke agenda gehaald die daarvoor bon ton waren. Neem maar bijv. de theorien van Lombroso, frenologie, Hyperboreeers/noordische rassenleer, Atlantis, enz.

    Veel van die esotherische theorien zijn, juist omdat ze werden gezien als nazi-mystiek, en masse verworpen. Omdat de evolutietheorie een van de weinige theorien is die nog over is die die toets heeft doorstaan maar wel met naam en toenaam misbruikt werd door nazisme, associeert men de evolutietheorie met nazisme. De theorien van Lyell bijvoorbeeld hebben bij lange na niet die beruchte associatie.

  37. Steven: nee, want er is geen significante aanpassing gedaan aan de oorspronkelijke Darwiniaanse theorie voor en na WO2, iets dat al die pseudowetenschappen wel hebben moeten doormaken. Aangepast en te licht bevonden. 🙂

  38. Gerdien, bedankt hiervoor. Dat helpt me al iets. Ik ben niet zo thuis in speltheorie, maar ik zet het even op een rij om te zien of ik het goed begrepen heb.
    1. ESS veronderstelt het ontstaan van (morele) strategieën door tijd en toeval, en niet door rationele planning (zoals een Nash-strategie).
    2. Een ESS kan niet doorbroken worden door een mutatie.
    3. Een ESS is dus in de gegeven omstandigheden de meest optimale strategie die de fitness van de populatie bevordert.

    Ok?

    Dan een paar vragen hierbij. Als je geen tijd of zin hebt om ze te beantwoorden, voel je geheel vrij.

    Ad 1. Zou juist bij morele strategieën, in elk geval in een vergevorderd stadium van de evolutie, rationele planning geen rol moeten spelen? Op een gegeven moment wordt rationele planning toch deel van de evolutie van hoogontwikkelde soorten zoals de mens? Met andere woorden: nature wordt toch op een gegeven moment aangevuld door nurture?

    Ad 2. Ook al kan een ESS niet doorbroken worden door een mutatie, in de zin dat de mutatie een strategie wordt voor de hele populatie, dan kan de mutatie toch wel een niche vormen in de populatie? Tenminste dat maakte ik op uit de korte beschrijving van Tit for tat enz. strategieën. Er is dus ruimte, naar ik begrijp, voor individuele morele beslissingen die tegen de algemene moraal ingaan, of zelfs voor het vormen van kleine groepen die op onderdelen afwijken daarvan.
    Je kunt zelfs kiezen voor een morele strategie die niet de fitness van de populatie bevordert. Denk bijv. aan strijden voor homorechten. Het is moeilijk te zien hoe dit de fitness van de menselijke soort bevordert (homo’s planten zich niet voort en zijn vaak ongezonder dan andere mensen), maar daarmee kan het wel een waardige en moreel belangrijke zaak zijn.

    Ad 2 (nog eens). Hoe weet je dat een ESS echt een ESS is? Er kan toch altijd een nieuwe mutatie komen die blijkt de ESS wel te kunnen doorbreken? Is het niet altijd ‘ESS tot nader order’? En wat is dan de waarde van het label?
    Hier denk ik bijv. aan de enorme invloed van het christendom op de krijgersmoraal van de Germaanse stammen in West-Europa. Die strijdersmoraal was eeuwenlang een ESS, maar toch veranderde die langzaam maar zeker. En nu lijkt het christendom aan de beurt om afgelost te worden. Is er eigenlijk wel zoiets als een stabiele strategie?

    Ad 3. Ik zie nog niet hoe een ESS de basis kan zijn voor een ‘objectieve’ moraal in de zin die Weikart en Rijkers eraan geven. M.a.w. je kunt wel laten zien (objectief voor mijn part) wat de meest evolutionair-stabiele morele strategie is, maar hoe kun je die verbindend verklaren? Naar mijn idee is die ‘objectieve’ binding (morele autoriteit dus) het punt waarom het bij Weikart en Rijkert draait. Het ging de nazi’s uiteindelijk ook om fitness van het Germaanse ras, en zij kozen daarbij een morele strategie die zij al dan niet terecht ontleenden aan de evolutietheorie. Nu, misschien hadden zij wel gelijk dat de strategie van Lebensborn-huizen en vernietigingskampen inderdaad de ESS was voor hun soort. Maar daarmee is nog niet aangetoond dat zij het ook hadden moeten doen. Kortom, volgens mij los je zo het is/ought probleem niet op.

    Ad 3 (nog eens). Verandert de hele opkomst van de evolutietheoretisch gebaseerde moraal niet het denken over ESS? Nu maakt de evolutietheorie zelf deel uit van onze morele bezinning; zij is zelf-referentieel geworden. Met andere woorden: wij kunnen nu moraal kiezen omdat we van mening zijn dat het een ESS is (zie misschien de nazi’s). Verandert dat niet de hele aanname eronder dat we eigenlijk niet goed weten wat we doen, maar door tijd en toeval komen tot een morele strategie? En dan ben ik alweer bij m’n eerste vraag aangekomen.

    Sorry voor al deze vragen, maar ik wil het graag begrijpen.

  39. @Steven

    Volgens kun je uit de evolutietheorie zeker wel morele wijsheid halen, ten eerste is het een waarschuwing, maak een te grote fout in je moraal als mensheid of soort zijnde, en je komt op een doodlopend pad, zoals vele soorten voor ons. (Een god mag dan vaak vergeven, de evolutietheorie is wat dat betreft onverbiddelijker).

    En ten tweede dat er geen ‘juiste’ moraal bestaat. Hiermee bedoel ik dat veel moraal theologen de wereld en de mens bezien alsof ze een statisch iets zijn (dat is zeker handig, en zolang die situatie geld, kun je er op die manier een hele goede moraal uit halen). Maar ze zijn niet statisch: tijd loopt door, omstandigheden blijven veranderen, hoeveel invloed wij daar ook op (denken te) hebben. Dus een moraal die in één situatie geweldig tof is, kan in een andere verschrikkelijk voor ons uitpakken. Het is daarom altijd gevaarlijk om een theorie als ‘objectief de juiste’ of als ‘de ultieme waarheid’ te zien. Evolutie leert ons dat omstandigheid wel degelijk veranderen, en als je dan niet kunt terugkomen op je ‘ultieme waarheid’, tja, doodlopend pad! Ik denk dat het daarom noodzakelijk is te accepteren dat welke moraal we ook volgen, hij subjectief is. Dat betekent dus niet dat we daardoor moraal minder serieus moeten nemen!

  40. Zeven leerlingen maakten met hun meester ergens in het verre Oosten een ochtendwandeling. In het prille zonlicht schitteren de dauwdruppels. Bij een grote dauwdruppel liet de meester halt houden. Hij schaarde de leerlingen zo rondom de druppel dat de zon erop bleef schijnen en vroeg hun toen welke kleur de druppel had.
    Rood zei de eerste, oranje zei de tweede, geel zei de derde, groen zei de vierde, blauw zei de vijfde, paars zei de zesde en de zevende zei violet. Ze stonden verbaasd over deze verschillen, en aangezien ze er allen zeker van waren dat ze het goed zagen, kregen ze bijna ruzie.
    Toen liet de meester hen van plaats wisselen.
    En heel langzaam drong het tot hen door dat zij ondanks de verschillen van hun waarneming, toch allen de waarheid hadden gesproken.

  41. @Dennus,
    Bedankt voor je reactie. Een paar opmerkingen bij wat je schrijft:
    1. “Volgens kun je uit de evolutietheorie zeker wel morele wijsheid halen, ten eerste is het een waarschuwing, maak een te grote fout in je moraal als mensheid of soort zijnde, en je komt op een doodlopend pad, zoals vele soorten voor ons”.
    Als ik je hier goed begrijp, is het een ‘grote fout’ in de moraal wanneer je daarmee evolutionair op een ‘doodlopend pad’ terecht komt. Dat vind ik een heel problematische gedachte, omdat je hiermee ‘overlevingssucces’ gelijkstelt aan goede morele keuzes. Met andere woorden: je schrijft ‘fout’ waar je eigenlijk ‘niet succesvol’ bedoelt.
    Soms/vaak zijn goede morele keuzes misschien ook wel de beste overlevingsstrategie. Maar niet altijd en niet noodzakelijk. Wanneer mensen morele keuzes maken, doen ze dat soms in het besef dat ze het niet zullen overleven. En wat bijv. van het voorbeeld dat ik gaf inzake het strijden voor homorechten? Wat e denken van mensen die bewust geen kinderen nemen om hun ecologische voetstap zo klein mogelijk te houden?
    Kortom, ik denk dat de evolutietheorie ons (misschien) wel kan leren wat de meest effectieve strategie is om te overleven. Maar dat is niet altijd hetzelfde als de beste morele keus.

    2. “En ten tweede dat er geen ‘juiste’ moraal bestaat. Hiermee bedoel ik dat veel moraal theologen de wereld en de mens bezien alsof ze een statisch iets zijn (dat is zeker handig, en zolang die situatie geld, kun je er op die manier een hele goede moraal uit halen). Maar ze zijn niet statisch: tijd loopt door, omstandigheden blijven veranderen, hoeveel invloed wij daar ook op (denken te) hebben.”

    Als je bedoelt dat mensen heel verschillend zijn en er verschillende ideeën op na houden, dan zeg ik: daar hadden we geen evolutietheorie voor nodig om daarachter te komen. Hetzelfde geldt voor wat je zegt over ‘veranderende omstandigheden’. Dat wisten verstandige mensen natuurlijk allang, ook al ver voor Darwin.

    Overigens zegt het niets over de juistheid van moraal. Uiteraard hebben mensen verschillende ideeën over moraal, maar dan kun je nog best zeggen: en toch geloof ik dat mijn idee de juiste is. En uiteraard verschillen omstandigheden, maar daarom hebben mensen ook altijd gezegd dat je moraal moet toepassen in situaties. ‘Gij zult niet doden’ vereist wel toepassing: geldt dat altijd en overal? Ook in rechtspraak (doodstraf)? Ook in oorlog? In elke oorlog? Bij abortus? Enzovoort.

    Maar je komt hier ook op een lastig punt. Als wij een moraal hebben en ernaar handelen, dan moeten we er ‘heilig’ in geloven. Zeker als het moeilijk wordt, c.q. iets kost om ernaar te handelen. Als we tegelijk moeten geloven dat moraal nooit ‘juist’ kan zijn, omdat er nu eenmaal veel evolutionaire strategieën mogelijk zijn, hoe kunnen we dan ooit nog de vastheid van overtuiging bereiken die nodig is om in crisissituaties gedurfd en overtuigd te handelen?

    3. “Dus een moraal die in één situatie geweldig tof is, kan in een andere verschrikkelijk voor ons uitpakken”.
    Bedoel je hier weer: meer of minder succesvol in termen van overleven? Natuurlijk: een moraal kan soms heel wat kosten. Soms zelfs ons leven. En dus? Bewijst dit dat er geen juiste of absolute moraal is?
    Hier kom je weer op het probleem van zelf-referentialiteit. Wij moderne mensen zijn ons bewust van onze evolutie. Dat maakt dat sommigen (jij bijvoorbeeld) in hun eigen moraal dit besef inbouwen. Je constateert: volgens de evolutietheorie draait alle menselijke moraal ‘eigenlijk’ om succesvolle overlevingsstrategieën. Nu, dan moet ik in mijn moraal dus ervoor zorgen dat ik steeds een succesvolle overlevingsstrategie kies. Anders kom ik op een doodlopend spoor terecht.
    Maar naar mijn idee heb je dan opgegeven wat altijd ‘moraal’ is geweest: dat je juist niet zo bekommerd was om je eigen overleven, maar dit onderwierp aan een hogere waarde of doel.

    4. “Het is daarom altijd gevaarlijk om een theorie als ‘objectief de juiste’ of als ‘de ultieme waarheid’ te zien”.

    Ik denk eerlijk gezegd dat de evolutietheorie helemaal niet wijst op de veelzijdigheid van moraal. Zij brengt juist alles terug op een heel gering aantal, of zelfs maar één motief: overleven van de soort. In de evolutietheorie is er maar één enkele moraal, voor zover ik kan zien. Alle culturele, religieuze enz. verscheidenheid is alleen maar een jasje om die universele moraal heen. ‘In wezen’ zijn we helemaal niet verschillend; we ‘willen’ allemaal hetzelfde.
    Dat maakt moraal juist zeer eenvormig, veel eenvormiger dan welke theoloog ooit ook heeft verzonnen in het verleden.
    Nogmaals: het kan kloppen (al komt het op mij nogal reductionistisch over), maar dan nog is de vraag of wij er wel iets mee kunnen / moeten in het bepalen van onze eigen morele keuzes.

  42. Beste Steven,

    Dat is een aardige tegel! Dus daar ga ik!
    1) Dat zingeving soms conflicteert met ‘beste overlevingsstrategie’ zie ik helemaal niet als een probleem, het is wat ons menselijk maakt, overleven ten koste van alles stel ik ook helemaal niet voor, het is juist de afweging tussen zingeving en overleven die mensen zelf moeten mogen maken, zolang ze die beide maar niet voor anderen willen invullen. Daarom is een subjectieve moraal belangrijk, één die wel helpt om zo makkelijk mogelijk te (over)leven met z’n allen, maar ook één die het individu zoveel mogelijk vrij laat zelf een zingeving aan zijn/ haar leven te kunnen geven. En dat we allemaal toch willen leven is dan geen onhandig beginpunt En meestal gaat zo’n moraal vrolijk hand in hand met beiden, zowel met zingeving, en ‘beste’ of goede overlevingsstrategie, het sluit elkaar allerminst uit.

    2) Tja, zie 1
    3) Euh haha, zie 1
    4) Hahaha, zie 1 😉

  43. @Gerdien, nu alvast bedankt voor de moeite. Ik waardeer het zeer.

    @ Dennus, je gaat me wat te snel door de bocht. Misschien begrijp ik je ook niet goed.
    Waarom je bij 2-3 terugverwijst naar 1 snap ik niet. Het zijn toch heus andere punten. Bij je punt 1 het volgende:
    1. Past ‘afweging’ wel bij een evolutionaire moraal? Als ik Gerdien goed begrepen heb, hoort rationele planning niet thuis in een ESS. Maar zij gaat me nog verder onderwijzen, dus misschien klopt dat niet.
    2. Bedoel je nu dat we moeten kiezen voor een moraal die de soort doet overleven, maar die het individu vrij laat? Maar wat als die twee met elkaar botsen? Denk aan iemand die strijdt voor homorechten: dat helpt de soort niet echt vooruit. Moet-ie er dan mee ophouden? En wat als een dictator zijn volk onderdrukt? Is een oorlog dan gerechtvaardigd? Er sneuvelen misschien meer mensen, maar je krijgt wel meer rechtvaardigheid. Hoe weeg je het een tegen het ander af? Kortom, je lijkt alleen uit te gaan van doelrationaliteit, terwijl er ook zoiets is als waardenrationaliteit.

  44. @Steven,

    1) Maar wij zijn ook geen normale ‘dieren’, wij kunnen afwegen, dus lijkt het me zonde om het niet te doen 😉
    2) Ik hoop niet dat u van mij verwacht dat ik hier eventjes de ultieme utopische moraal ga neerzetten, want dat kan ik uiteraard niet, en die bestaat niet en is subjectief, maar zo zie ik hem ongeveer:
    Wat betreft (over)leven: Zo makkelijk mogelijk (over) leven met z’n allen waarbij – je anderen zo min mogelijk in hun vrijheid van zingeving aantast, of dat nu een religie is, of zoiets als van muziek houden is, of geaardheid.
    Want ook dat laatste tast uw (individuele) manier van ‘zo makkelijk mogelijk (over)leven’ helemaal niet aan. Wij zouden juist de vrijheid van zingeving aantasten als je homoseksualiteit zou verbieden. Simpelweg omdat die personen niet gelukkig meer kunnen worden, dan heb je ze misschien geduwd in een ‘overlevingsstrategie’ die werkt, maar wat heb je daaraan als je niet gelukkig bent? Als we beiden kunnen hebben, een overlevingsstrategie die werkt, en zingeving (voor die mensen) dan zie ik niet in waarom wij het recht hebben dat voor een ander te beslissen als zij ons er niet mee schaden. En wat betreft een oorlog, dat hangt van de andere partij af, als u wordt bedreigd, is die moraal dan het vechten, sterven, of anderen doden waard? Dat zijn van die vragen die helemaal van de situatie afhangen, en je weet denk ik pas wat je doet als je in zo’n situatie zou verkeren.

  45. Dat natrappen van Rijkers is toch wel weer héél erg typisch. Die man die blijft er geen bal van snappen. Dennis heeft een foute opmerking geplaatst, althans volgens mij, maar het feit dat ik dat fout vind, zou juist moeten leiden tot een contradictie van het stuk van Rijkers, omdat ik volgens hem zo’n zelfverklaard Darwinist ben. Ik zou het gedrag van Dennis, als je Rijkers volgt, toch helemaal niet fout kunnen vinden?

  46. @Dennus, bedankt ook weer voor deze reactie. Ik moet bekennen dat ik het nog moeilijk vind de samenhang te ontdekken in wat je zegt. Natuurlijk verwacht ik geen utopische moraal van je. Maar ik vind het wel fijn als ik tenminste snap wat je bedoelt. En dat is nog niet zo.
    Eerst zeg je dat we moeten oppassen geen morele ‘fouten’ te maken, omdat je zo evolutioniair in een’doodlopende straat terecht komt. Ik heb dat zo opgevat dat je bedoelt dat we moeten kiezen voor morele strategieën die zorgen voor optimale fitness van de menselijke soort. Ik heb daar ook bezwaar tegen gemaakt, dat ga ik nu niet herhalen.
    Maar nu kom je weer met individuele zingeving (moraal, bedoel je?). Probleem is dat die nu zo vaak op gespannen voet staat met de optimale fitness van de menselijke soort. De nazi’s begrepen dat toen ze gehandicapten gingen vernietigen. En homo’s. Probleem is namelijk dat veel mensen gelukkig worden van dingen die niets bijdragen aan het overleven van de menselijke soort. En dat heb ik het niet eens over slechte dingen, maar ook over zorg voor bejaarden en gehandicapten of strijden voor dierenrechten.
    Verder zeg je dat je pas morele keuzes kunt maken als je in een situatie verkeert waarin keuzes gemaakt moeten worden. Dat vind ik een beetje gemakkelijk. Als je baas je vraagt of jij te vertrouwen bent met geld, kan ik je verzekeren dat hij niet blij is met het antwoord: dat weet ik pas als ik in de verleiding kom.

  47. @Steven

    Haal je nu niet twee dingen door elkaar heen? Als ik jou verhaal lees, heb ik enerzijds het gevoel dat je over de evolutionaire verklaring van ontstaan van moraal praat en anderzijds over een soort van noodzakelijk moreel gevolg dat men kan trekken uit de evolutietheorie, zoals de nazi’s bijvoorbeeld hebben geprobeerd (let op: zin is simplistisch opgesteld).

    Wat betreft dat laatste is het interessant om te zien dat bepaalde eskimo-gemeenschappen hun ouderen ‘achterlaten’ in onherbergzaam gebied, waardoor ze zullen sterven. Ik weet niet hoe ik dit in fitness-niveaus moet uitdrukken, maar het overlevingsvoordeeld voor de groep is daar wel duidelijker.

  48. @Bart, ik haal die dingen volgens mij niet door elkaar, maar Dennus wel. En daar probeerde ik de vinger bij te leggen.

    Intussen zitten we wel met een vraagstuk dat ik hierboven een paar keer heb aangestipt. In de tijd dat er nog geen evolutietheoretische gedachten over moraal waren, dachten mensen dat ze moreel handelden vanuit bijv. opdrachten van God of de morele zedenwet (Kant) of utilistische principes, enz. Nu is de evolutietheorie gekomen en die heeft ontdekt (?) dat het in werkelijkheid anders zit. Wij handelen moreel om de groepsfitness te waarborgen.

    So far so good. Maar nu het probleem. Zodra we dit ‘ontdekt’ hebben, worden deze evolutietheoretische overwegingen deel van ons morele beraad. We ‘weten’ nu dat we ‘eigenlijk’ om andere redenen handelen dan we altijd dachten. Wat doet dat met ons? We kunnen natuurlijk zeggen dat we ‘is’ en ‘ought’ niet door elkaar moeten halen, en dat is ook zo. Maar het is toch moeilijker geworden om onbevangen moreel te handelen, omdat je gelooft dat het echt zo moet, koste wat het kost. Je ‘weet’ nu namelijk dat je helemaal niet uit plicht of overtuiging zo handelt, maar gewoon omdat je een biologisch sociaal wezen bent. Daarmee verliest moreel handelen veel, zo niet alles, van zijn autoriteit en overtuiging. Juist omdat moreel handelen (althans wat daar altijd onder is verstaan) handelen is dat niet het eigenbelang op het oog heeft, en dat bepaalde principes hoger stelt dan het zo effectief mogelijk halen van bepaalde doelen (zoals fitness).

  49. @Steven

    Ik bedoel dat (individuele) zingeving juist vaak hand in hand gaat met ‘beste overlevingsstrategie’,
    – Wij kunnen subjectief wel vinden dat het ‘de soort niet helpt te overleven’ als je je mede (al dan niet gehandicapte) mens helpt, maar dat doet het zeker weten wel! (Vanuit ‘beste ‘overlevingsstrategie’ alleen al om nieuwe kennis op te doen en te behouden hoe je voor gehandicapten zorgt bijvoorbeeld.)
    – Je kunt wel subjectief vinden dat het een ‘slecht’ is voor de overlevingsstrategie als je de natuur beschermd (of dieren) dat het de de menselijke soort niet vooruit helpt, maar dat doet het zeker weten wel. (Bijvoorbeeld als in een toekomstige situatie wij onszelf zo bedreigen dat natuurbehoud extreem belangrijk wordt, dan is het toch handig als er al mensen zijn die weten hoe dat het beste kan).
    – Je kunt wel vinden dat homo’s niet bijdragen aan overleven van de soort, maar dat doen ze zeker weten wel. (Mensen die ervaring hebben in andere samenleef constructies dan ‘normaal’.)

    En dan zijn dit alleen nog maar de ‘overlevingsstrategie’ redenen waarom zingeving belangrijk is: dan heb ik het nog niet eens over het geluk dat een mens haalt uit kunnen doen wat je wilt doen, en het recht om te leven.

    In de evolutietheorie bestaat er niet zoiets als ‘optimale fitness’ in de zin die jij bedoelt, ‘optimale fitness’ betekent op zo veel mogelijk situaties voorbereid zijn, en dat ben je als je zoveel mogelijk verschillende mensen hebt die verschillende manieren ván overleven hebben. Dus met andere woorden: zoveel mogelijk individuele vrijheid tot zingeving, zoveel mogelijk vrijheid om zelf jouw zingeving te kunnen bepalen (zolang je daarbij maar niet anderen gaat schaden, want dan conflicteert het dus wel met beste ‘overlevingsstrategie’), ben je een stuk dichterbij ‘ons evolutionaire doel’ als je het al zo kunt noemen, dan als je anderen oplegt waar ze voor moeten leven en hoe ze dat moeten doen.
    Dan die analogie van ‘baas en geld’ is natuurlijk uit de context getrokken: als ik weet dat die baas mij wil vermoorden (u stelde dat het om een oorlog ging!) om mijn moraal, dan denk ik niet dat hij mij vraagt of ik op zijn geld wil passen. Dat zou een onverstandige zet van hem zijn haha 😉
    Mijn moraal vind stelen dan niet tof, maar als een ander zich toch niet stoort aan mijn moraal en mij sowieso wil doden, dan denk ik toch dat ik mij moet verdedigen, en dat daardoor moraal regels kunnen verschuiven. Dat ik dus zeg niet te weten wat te doen in zo’n situatie tot zo’n situatie zich werkelijk voor doet lijkt me eigenlijk logisch. Het hangt voor een groot deel van de moraal van de ander af waarmee je in oorlog bent.

  50. Dennus, nu begrijp ik je beter. Bedankt voor het geduld. Je zegt dus:
    1. Bij moraal moeten we kiezen voor de fitness van de menselijke soort.
    2. Die fitness bestaat uit een grote variatie, die ons in staat stelt om te reageren op steeds wisselende omstandigheden.
    3. Daarom moeten in de dagelijkse moraal zoveel mogelijk ruimte geven aan eigen morele keuzevrijheid, zolang het anderen geen schade toebrengt.

    Daar kan ik ver in meegaan. Maar ik vraag me af of dit nu gebaseerd is op evolutietheorie, of gewoon op algemeen-populair liberalisme (‘no harm principle’). De evolutie wordt er een beetje bijgesleept, naar mijn gevoel.
    Bijvoorbeeld: je zegt dat zorgen voor gehandicapten en vechten voor homorechten wel degelijk bijdraagt aan de overleving van de menselijke soort. Ik geloof daar niets van, eerlijk gezegd. Het is eerder een teken dat mensen in staat zijn om hun biologische natuur te overstijgen. Alleen mensen zorgen voor gehandicapten, en dan nog niet eens alle mensen. Het gebeurt vooral in culturen met een joods-christelijke geschiedenis. Vechten voor homorechten: idem dito.

    Proberen dat te verklaren vanuit de evolutietheorie voert volgens mij veel te ver. Maar dat is meer een wetenschappelijk probleem: als je met een theorie echt alles kunt verklaren, kun je hem nooit meer falsifiëren. Het wordt dan een ‘just so story’. Dat gebeurt veel in populaire schrijfsels over evolutie en moraal.

  51. Dennus: “Ik bedoel dat (individuele) zingeving juist vaak hand in hand gaat met ‘beste overlevingsstrategie’,”

    In tegendeel. Als je bijvoorbeeld zeer altruistisch bent ingesteld, dan is dat meestal niet direct de beste overlevingsstrategie. Bovendien is kennis over hoe je met gehandicapten omgaat, vanuit evolutionair oogpunt, helemaal niet goed voor de overlevingsstrategie. Immers, deze mankracht kan beter worden besteed aan zorg voor beter aangepasten aan de soort.

    “Je kunt wel vinden dat homo’s niet bijdragen aan overleven van de soort, maar dat doen ze zeker weten wel.”
    Ik zoek naar een treffende argumentatie van je hiervoor.

  52. “Je kunt wel vinden dat homo’s niet bijdragen aan overleven van de soort, maar dat doen ze zeker weten wel.”
    Ik zoek naar een treffende argumentatie van je hiervoor.

    – Ze leven! Ziet u dat niet? 😉 Leven (en zin van het leven:’levensinvulling’, hoe u het ook wilt noemen) gaat niet enkel over leven in de toekomst, maar ook, -of juist- in het ‘nu’. Ook al leef je, en krijg je geen nageslacht, dat maakt dat leven niet minder waard. Alleen al door te leven, draag je bij aan leven dat er is. Ook een gesteriliseerde levensvorm krijgt niet spontaan zelfmoord neigingen, Leven in het ‘nu’ is het doel, voor nageslacht zorgen slechts een middel daartoe. Maar onze geest maakt daarin ‘een te duidelijk’ onderscheid wat ‘het leven zelf’ niet zo duidelijk ziet.
    Het leven wil er gewoon ‘zijn’, althans, dat is wat ik denk. En ‘hoe’ het er dan is maakt het ‘leven’ volgens mij niet zoveel uit: dat is aan onszelf om te bepalen.

    Laat ik een ander voorbeeld geven: Stel ik zou een wijs iemand zijn, die van zichzelf denkt dat hij de ‘allerbeste goeiste moraal voor de mens weet’. En in mijn goedheid, verschaf ik heroïne aan mijn onderdanen om ze ‘te laten doen wat het beste voor ons allemaal is’, (als ze doen wat ik wil, krijgen ze heroïne zeg maar 😉 ).
    Ze doen elkaar geen pijn, ze werken voor wat het beste is *ahum* ‘voor de soort’, en aangezien ik gehandicapten nergens voor kan gebruiken laat ik ze maar gewoon ‘opruimen’.

    Dit kan maar zo vele eeuwen ‘goed’ gaan en mijn beschaving bouwt de prachtigste dingen, en heeft nooit oorlog. Wat mij bewijst in mijn gelijk dat mijn moraal ‘objectief en universeel de juiste is’.
    Maar dan komt er een virus, een virus dat iedereen gehandicapt maakt.
    Nu ben ik met stomheid geslagen, want ik heb géén idee hoe ik deze universele onmogelijkheid moet oplossen: alle kennis, kunde en goede wil van hoe je met gehandicapten moet omgaan is al eeuwen geleden verdwenen met het besluit gehandicapten ‘op te ruimen’. -Doodlopend pad dus voor mij en mijn ‘beschaving’ als ik niet heel snel kan accepteren dat mijn moraal geen absoluut ‘gelijk’ heeft gehad.

    -Moraal is subjectief, en alleen ‘juist’ naar gelang de situatie.

    Dat is wat ik bedoel met dat de evolutietheorie een waarschuwing is voor hoe wij met onze moraal om gaan. Situaties kunnen veranderen, en dat doen ze ook, onvermijdelijk, want tijd loopt door.

    En daarom kun je lachen om atheïsten, want dat zijn nihilisten, of religieuzen, want die geloven in sprookjes, of veganisten, want ja, die eten geeneens vlees dat zo lekker is, of homoseksuelen, want die zijn ‘tegennatuurlijk’. Maar tijd loopt door, en misschien verandert de situatie wel zo dat je die mensen, hun visies, kunde en ervaring, hun levensinvulling opeens nodig hebt. Ook zingeving die u misschien heel raar overkomt, kan uiteindelijk uw leven redden, of dat van ons allemaal. Daarom moeten we elkaar zo veel mogelijk vrij laten daarin, dat brengt ons vrolijkheid in het leven, en het heeft nog een overlevingsdoel ook! Win- win situatie! 😉

  53. “Ook al leef je, en krijg je geen nageslacht, dat maakt dat leven niet minder waard. Alleen al door te leven, draag je bij aan leven dat er is.”

    Dat is een cirkelredenering. Bovendien: het doel van leven is genetische informatie doorgeven, oftewel voortplanten Daarom dat bijv, muilezels ook hun genetische informatie niet doorgeven en voor de natuur nutteloos zijn en dus (vrijwel) niet langs natuurlijke weg ontstaan..

    “Het leven wil er gewoon ‘zijn’, althans, dat is wat ik denk. En ‘hoe’ het er dan is maakt het ‘leven’ volgens mij niet zoveel uit: dat is aan onszelf om te bepalen.”

    Dit is een boeiend zelfinzicht. Echter, leven heeft geen enkele wil, laat staan dat het er wil zijn. Bovendien: iemand die suicidaal is, wil er juist niet zijn. Dus hoe kan je dan spreken van een soort algemene wil van leven?
    Je voorbeeld valt geen touw aan vast te knopen.

    Homosexuelen “tegennatuurlijk”? Je begint het nogal bont te maken Dennus. Homosexualiteit is bij meer dan 1500 diersoorten in meer of mindere mate waargenomen. Dus hoe kom je erbij dat het tegennatuurlijk zou zijn? Paulus of jouw waarnemingen?

    Opnieuw, je bazelt een eind in de ruimte.

  54. Benach, ik geloof dat je de ironische toon in de eerste zin van de laatste paragraaf van de reactie van Dennus ontgaan is …

  55. Valt wel mee,, Homosexualiteit is vanuit evolutionair oogpunt te verklarem, zij het alleen nogal omslachtig m.i. Aan de andere kant: om het dan tegennatuurlijk te noemen, is ook weer kras.

  56. Benach, zoals ik het lees noemt Dennus het niet zo, maar wordt het door anderen, vooral fundamentalisten, zo genoemd. Misschien waren de aanhalingstekens toch wel een hint … en de toon van de zin.

  57. Dennus, ik weet niet of wij nog in gesprek zijn. Maar ik pak even een citaal uit je laatste post aan Benach, en dan houd ik ermee op.

    [Citaat:] “Dit kan maar zo vele eeuwen ‘goed’ gaan en mijn beschaving bouwt de prachtigste dingen, en heeft nooit oorlog. Wat mij bewijst in mijn gelijk dat mijn moraal ‘objectief en universeel de juiste is’.
    Maar dan komt er een virus, een virus dat iedereen gehandicapt maakt.
    Nu ben ik met stomheid geslagen, want ik heb géén idee hoe ik deze universele onmogelijkheid moet oplossen: alle kennis, kunde en goede wil van hoe je met gehandicapten moet omgaan is al eeuwen geleden verdwenen met het besluit gehandicapten ‘op te ruimen’. -Doodlopend pad dus voor mij en mijn ‘beschaving’ als ik niet heel snel kan accepteren dat mijn moraal geen absoluut ‘gelijk’ heeft gehad.” [einde citaat]

    Tja, Dennus, als ik dit zo lees, zeg je eigenlijk: houd altijd alle opties open, want je weet nooit wat er kan gebeuren. Zorg voor gehandicapten, want stel je voor dat op een dag iedereen gehandicapt raakt. Dat is volgens mij absoluut geen evolutionaire redenering. Het is volstrekt planmatig, doelgericht gedacht. Dat doet evolutie niet, die werkt niet met ‘stel dat over een paar generaties…’-redeneringen. Gehandicapte dieren planten zich niet voort en verdwijnen gewoon. Of ze worden opgevreten. En als er een virus komt dat alles gehandicapt maakt, dan gaat alles gewoon dood.
    Dus wat je beschrijft, is een culturele moraal, een gedachtenconstructie. Ik vind het wel een merkwaardige. Als dit nu onze enige motivatie moet zijn om voor gehandicapten te zorgen: de gedachte dat er nog wel eens een virus zou kunnen komen dat…
    Hm.

  58. @Benach,
    “Ook al leef je, en krijg je geen nageslacht, dat maakt dat leven niet minder waard. Alleen al door te leven, draag je bij aan leven dat er is.”
    Dat is een cirkelredenering. Bovendien: het doel van leven is genetische informatie doorgeven, oftewel voortplanten Daarom dat bijv, muilezels ook hun genetische informatie niet doorgeven en voor de natuur nutteloos zijn en dus (vrijwel) niet langs natuurlijke weg ontstaan..
    Een muilezel is niet ‘natuurlijk’ nutteloos, hij wordt beperkt door genetische code dat door toeval en omstandigheid is ontstaan om zich voort te planten. Waarom dan nog wel een muilezel ‘laten ontstaan’ als natuur zijnde? Het is een poging te leven -die helaas telkens tragisch tot nageslacht zal falen, maar het leven probeert het wel!

    “Het leven wil er gewoon ‘zijn’, althans, dat is wat ik denk. En ‘hoe’ het er dan is maakt het ‘leven’ volgens mij niet zoveel uit: dat is aan onszelf om te bepalen.”
    Dit is een boeiend zelfinzicht. Echter, leven heeft geen enkele wil, laat staan dat het er wil zijn. Bovendien: iemand die suicidaal is, wil er juist niet zijn. Dus hoe kan je dan spreken van een soort algemene wil van leven?
    Je voorbeeld valt geen touw aan vast te knopen.

    Oei, en iemand die geen nageslacht heeft gekregen die toch suicidaal is terwijl hij/ zij wél kinderen kan krijgen? Dat moet wel betekenen dat de zin van het leven niet het krijgen van nageslacht is! (Flauw grapje 😉 )
    Ik denk dat suicidalen zo goed als allemaal:”Ja” antwoorden op de vraag of zij zouden willen leven, als de omstandigheden maar anders waren.

  59. Steven: bedankt voor de betere verwoording van wat ik in gedachten had.

    Nee Dennus, dat falen van het overdragen is juist precies waarom het evolutionair nutteloos is. Een (nieuwe) diersoort dat zich niet kan voortplanten is evolutionair gezien nutteloos juist omdat het zich niet kan voortplanten en wordt er dankzij natuurlijke selectie uitgeselecteerd.

    “Ik denk dat suicidalen zo goed als allemaal:”Ja” antwoorden op de vraag of zij zouden willen leven, als de omstandigheden maar anders waren.”
    Psychologie van de koude grond Dennus. Nee, iemand die suicidaal is, wil meestal dood, en veel suicidaliteit/depressiviteit komt niet door omgevinsgsfactoren maar heeft een genetische oorzaak. Daar een verklaring voor Dennus?

  60. Graag gedaan, Benach. Voor jullie nu weer in een eindeloos touwtrekken terecht komen: misschien is het goed even op de aangekondigde bijdrage van Gerdien te wachten. Zij heeft er echt verstand van, en ik hoop ervan te leren.

  61. Ok, Gerdien. Als je er niet aan toekomt, is het ook goed hoor. Sterkte met de lezing. Ik zie wel of je hier nog ergens mee komt.

  62. Omdat Weikart nogal eens van a-historische argumentatie wordt beschuldigd, een citaatje van p. 75:

    “While Hitler’s anti-Semitism by no means was derived from his evolutionary views, he … did integrate his anti-Semitism into an evolutionary worldview”.

    Dus Weikart – bepaald geen onbenul – weet heus wel dat het anti-Semitisme al lang bestond voordat Hitler geboren was.

    De vraag die mij wel interesseert: wat is nu de conclusie uit dit alles? Dat lijkt Weikart ook niet te weten. Moet de evolutietheorie worden verboden of afgeschaft?

    Ik las zojuist dat ook volgens Hitler de evolutietheorie niet met de Bijbel te rijmen viel. An uneasy bedfellow voor de “darwinisten”? (sorry, een kleine provocatie).

  63. Ik zou wel geïnteresseerd zijn in een wat langere post over Weikarts boek. Heb jij het niet liggen, Taede? Of is het iets voor een gastblog?

    Ik ben bv. wel benieuwd wat W. bedoelt met een ‘evolutionary worldview’. Dat is volgens mij nog weer iets anders dan ‘werken met de evolutietheorie’. Ik bedoel: je kunt toch de evolutietheorie accepteren als de beste wetenschappelijke theorie die het ontstaan en de ontwikkeling van de soorten beschrijft en verklaart, en toch geen ‘evolutionary worldview’ hebben? Net zoals je accepteert dat de werkelijkheid bestaat uit atomen, maar zonder een ‘atomistisch wereldbeeld’.

    Dus het lijkt er dan op dat Hitler twee tussenstappen heeft genomen: van de evolutietheorie naar een evolutionair wereldbeeld en van een evolutionair wereldbeeld naar een theorie over rassen. Als dit iets duidelijk maakt, is het dat je ongelooflijk moet oppassen om van een wetenschappelijke theorie naar een wereldbeeld te marcheren – zoals bv. Dawkins doet (ik kan het niet laten, het is sterker dan mezelf 🙂 ).

  64. @Steven: in ieder geval is een evolutionaire oorsprong van alle soorten, inclusief de mens, niet compatibel met een speciale positie van de mens als Kroon de Schepping. Tevens gaat in de natuur evolutie naar een “hoger” nivo altijd ten koste van het zwakkere. Dit suggereert sterk dat dit een hard maar gezond principe is. Dat is de evolutionary worldview. Het feit dat er verschillende menselijke rassen zijn betekent in evolutionair perspectief dat er verschillende ontwikkelingspaden in de mensheid zijn geweest, en als je altijd al dacht dat andere rassen “lager” (dommer, niet creatief, crimineler, etc) zijn, dan valt dat evolutionair gemakkelijk te plaatsen. De evolutionary worldview was in het begin vanb de 20E eeuw zeer populair. De theorie spreekt, voor wie er even over nadenkt, natuurlijk zeer tot de verbeelding.

  65. @Martin, dank voor je reactie. Naar mijn besef verwar je toch diverse keren de evolutietheorie met een evolutionaire wereldbeschouwing. Die twee zijn echt verschillende dingen.

    in ieder geval is een evolutionaire oorsprong van alle soorten, inclusief de mens, niet compatibel met een speciale positie van de mens als Kroon de Schepping.

    Ik zou niet weten waarom niet. Lijkt me een ‘genealogical fallacy’ om een nederige afkomst te verwarren met een hoge roeping.
    Overigens weet ik niet goed waar de term ‘de kroon der schepping’ vandaan komt. Zelf vind ik hem minder gelukkig. In de bijbel kom je hem volgens mij ook niet tegen. Daar is de mens gewoon ‘stof uit stof’ (dus qua afstamming nog nederiger dan de evolutietheorie suggereert). Wel vind je in de bijbel dat de mens ‘beeld van God’ is, maar wat ik daarvan begrepen heb, slaat dit niet op zijn afstamming, maar op een aanstelling als rentmeester, beheerder enz. van de aarde.

    Tevens gaat in de natuur evolutie naar een “hoger” nivo altijd ten koste van het zwakkere. Dit suggereert sterk dat dit een hard maar gezond principe is. Dat is de evolutionary worldview

    Hier maak je een sluipende overgang van evolutie naar evolutionaire worldview.
    Je eerste zin (“Tevens … zwakkere”) gaat over de evolutie zelf. Ik vraag me af of die waarneming klopt. Van de evolutietheorie weet ik niet zoveel, maar als ik het goed heb begrepen gaat evolutie naar een nieuw niveau soms ook ten koste van de minder sociale individuen, of van de dommere. Kortom, evolutionaire fitness is niet noodzakelijk hetzelfde als kracht. Een zwakkere, op samenwerking ingestelde soort kan het winnen van een sterkere, egoïstische soort. Dus op het niveau van de evolutietheorie zelf lijkt me dit al niet te kloppen.
    Maar zelfs als het klopt: dan nog kun je niet zeggen dat dit een ‘hard maar gezond’ principe is. Daar gaat je tweede zin over, en hier zit je inderdaad ineens in de wereldbeschouwing. Het lijkt me een verwarring van ‘is’ en ‘ought’. Of in een variant: de winnaar heeft altijd gelijk. Maar ik mis hier de tussenstap: hoe kom je van zin 1 (gesteld dat die klopt) ineens bij de (wereldbeschouwelijke) uitspraak dat dit ‘hard maar gezond’ is?

    Het feit dat er verschillende menselijke rassen zijn betekent in evolutionair perspectief dat er verschillende ontwikkelingspaden in de mensheid zijn geweest, en als je altijd al dacht dat andere rassen “lager” (dommer, niet creatief, crimineler, etc) zijn, dan valt dat evolutionair gemakkelijk te plaatsen.

    Ik kan me wel voorstellen dat dit ‘sense’ maakt in een bepaald type jaren-dertig gedachtegoed. Maar het blijft natuurlijk kromme logica, c.q. het zijn precies de twee tussenstappen waarover ik in mijn vorige post schreef.

    De evolutionary worldview was in het begin vanb de 20E eeuw zeer populair. De theorie spreekt, voor wie er even over nadenkt, natuurlijk zeer tot de verbeelding.

    Ik denk dat je de spijker op z’n kop slaat met het woord ‘verbeelding’. Het is niet zozeer strikt wetenschappelijk denken, maar het is een vorm van wereldbeschouwing die mensen hiertoe leidt. Daarom zei ik dus dat we ongelooflijk moeten oppassen met het redeneren van wetenschappelijke theorie naar wereldbeschouwing.

    Bijv. je begint met een wetenschappelijke of pseudo-wetenschappelijke theorie van ‘memen’. Vervolgens noem je die ‘mind-virussen’. Dan ga je eens om je heen kijken om te zien waaraan je toch al een hekel had. Bijvoorbeeld religies. Inmiddels zit je dan al ferm in het terrein van wereldbeschouwing, maar het klinkt nog steeds alsof je met wetenschap bezig bent. De volgende stap is dan het voorstellen van politieke maatregelen: wat moeten we toch doen met die geestesvirussen en hun dragers? Kunnen we toestaan dat zij onschuldige bloedjes van kinderen (die immers atheïstisch geboren worden) vergiftigen en ziek maken met hun virussen? Enz. enz.
    Onderweg zijn hier allerlei levensbeschouwelijke hobbels onzichtbaar genomen, omdat het jargon (pseudo) wetenschappelijk blijft. Dat is in de hele 20e eeuw altijd de truc geweest van totalitaire regimes: van het begin tot het bittere eind werd strikt wetenschappelijk, rationeel jargon gebruikt. Zie ook de bijdrage van Zygmunt Bauman onlangs in Trouw: de concentratiekampen van de nazi’s waren niet een terugval in barbarij, maar zij waren het hoogtepunt van de moderniteit. Zij waren een ongelooflijke samenballing van rationele planning en ‘wetenschappelijke’ benadering van mensen (compleet met termen als ‘ras’ en ‘ontwikkeling’ en ‘besmetting’, enz.).

Comments are closed.

%d bloggers like this: