Close

De macht van ingekaderde verbeelding (column)

Omslag (bron: Lemniscaat)

Onlangs las ik het boek De Jonge Denkers: Verbeelding aan de macht (Rotterdam: Lemniscaat 2018). ‘De Jonge Denkers’ is een initiatief van o.a. uitgeverij Lemniscaat, dagblad Trouw en de Vereniging Filosofiedocenten in het Voortgezet onderwijs. Filosofieleerlingen uit de bovenbouw van het VO konden meedoen aan een schrijf- en voordrachtwedstrijd over het thema van de Maand van de Filosofie 2018: ‘Verbeelding aan de macht’. De beste essays werden verzameld in deze boeiende bundel. Het leuke is dat de essays onderling zeer verschillend zijn, wat dus een lekker afwisselend geheel oplevert, maar bovendien zijn de essays van verrassend goed niveau. Dat geeft hoop wat betreft de toekomst van de filosofie in Nederland!

Wat ook hoop geeft, is dat de leerlingen zelfstandig nadenken over bijvoorbeeld de rol van idealisme, verbeelding en macht in een wereld vol politiek, terrorisme en racisme. Het beruchte filosofische namedropping laten deze denkers achterwege. Uitstekend! Je vindt er dan ook fraaie oneliners als ‘Het ideaal van de een realiseren, betekent dat het ideaal van de ander sneuvelt’ of ‘Een ideologievrije wereld is op zichzelf een ideologie, namelijk een ideaalbeeld’. In het afsluitende, beschouwende essay concludeert Ger Groot: ‘Nieuwe denkers nemen aarzelend en vol durf en illusie het woord. Ook zij zullen hun Ideaal niet realiseren – maar ze denken en ze spreken’. Een zeer goede karakterisering voor een werkelijk interessante bundel.

Maar naast interessant trof de bundel me ook als confronterend. De jonge filosofen noemen zichzelf war on terror natives. Het zijn scholieren van zestien tot achttien jaar, wat betekent dat hun hele leven zich heeft afgespeeld in het tijdperk van ná ‘9/11’, en dat hun hele werkelijkheid en denken dus diep is doordrongen van de war on terror, de wereldwijde strijd tegen terrorisme, geweld en religieus fundamentalisme.

Dat kenmerkt ook hun teksten. Het thema is ‘Verbeelding aan de macht’. Je ziet echter hoe die verbeelding volledig wordt bepaald door de war on terror en politiek extremisme en populisme. Hun verbeelding is gekaderd, beperkt, zoals dat uiteraard altijd met verbeelding gaat. Maar ik merk dat hun kader niet samenvalt met het mijne, uiteraard wel deels overlap vertoont, maar er niet identiek mee is. En juist omdat ik deels buiten hun kader sta, zie ik de beperkingen van hun kader.

Ikzelf ben van 1973, werd me pas bewust van mijn bestaan in de jaren ’80. Voor mijn besef is ‘9/11’ een breuk, een interruptie, een knik in de geschiedenis, nee: een scheur. Ik ken een andere werkelijkheid en kan me eerlijk gezegd niet voorstellen wat het met iemand doet die alleen maar heeft geleefd in een tijdperk waarin de war on terror het hele leven begeleidt, inclusief het gaan naar evenementen en concerten waar de onveiligheid voortdurend op de loer ligt, het gaan op schoolreis waarbij je toch voortdurend wordt begeleid door een vage angst voor wat er zou kunnen gebeuren.

Ik merk dat het me raakt, omdat ik toch het gevoel heb dat deze kinderen echte vrijheid niet gesmaakt hebben.

Dat komt omdat ik stam uit een tijd, lang geleden, die anders was. Ik kan me die onbezorgde vrijheid nog wel herinneren. Een tijd waarin je ’s avonds nog onbezorgd op straat kon spelen, die niet door wederzijds wantrouwen getekend was. Ik weet dat het dus anders kan zijn dan het nu is, en dat maakt dat ik me vaak niet thuis voel in deze tijd die deze generatie denkers alleen maar kent als de hunne.

De Jonge Denkers: Verbeelding aan de macht.

Lemniscaat, 2018. Paperback. 159 pp.

ISBN 9789047710493. € 4,95

%d bloggers liken dit: