Voorpublicatie Dawkins in “The Times”

Gisteren in The Times een voorpublicatie van Richard Dawkins’ nieuwe boek The Greatest Show on Earth. Ik hield mijn hart vast toen ik de intro van het stuk zag, waarin wordt gesteld dat Dawkins vindt dat ontkenners van de evolutietheorie op één lijn moeten worden gesteld met ontkenners van de Holocaust. Ja, hij maakt die vergelijking inderdaad, maar gelukkig niet zo dramatisch als de intro het doet lijken.

 

De analogie zit in het ontkennen van de feiten. Evolutie is een feit, ontkenning ervan is een teken van domheid. De Holocaust is een feit, en ontkenning ervan is eveneens een teken van domheid. Waar de analogie natuurlijk mank gaat, is dat de reden waarom de ontkenning van de Holocaust zoveel mensen tegen de borst stuit, is dat dit morele verontwaardiging oproept. Iemand die de Holocaust als feit ontkent, lijkt daarmee de moord op meer dan 6 miljoen joden te rechtvaardigen. Een dergelijke morele verontwaardiging is bij ontkenning van evolutie helemaal niet aan de orde – tenzij evolutie ene wereldbeschouwing wordt (maar dan kun je beter spreken van evolutionisme). Ik weet niet of we Dawkins van een dergelijk evolutionisme kunnen betichten.

 

Eigenlijk vond ik dit stuk van Dawkins best aardig. Hij geeft aan dat The Greatest Show on Earth niet als een antireligieus boek bedoeld is: “It is not intended as an antireligious book. I’ve done that, it’s another T-shirt, this is not the place to wear it again.”

 

In het stuk legt hij er de nadruk op dat goede theologen het er unaniem over eens zijn dat evolutie een feit is:

 

   

It is frequently, and rightly, said that senior clergy and theologians have no problem with evolution and, in many cases, actively support scientists in this respect. This is often true, as I know from the agreeable experience of collaborating with the Bishop of Oxford, now Lord Harries, on two separate occasions. In 2004 we wrote a joint article in The Sunday Times whose concluding words were: “Nowadays there is nothing to debate. Evolution is a fact and, from a Christian perspective, one of the greatest of God’s works.” The last sentence was written by Richard Harries, but we agreed about all the rest of our article.

 

Dit geeft al aan wat voor een opportunist Dawkins is. Hij wil wel graag een brief samen schrijven met een theoloog, en zet zelfs zijn handtekening onder de religieuze uitsmijter, maar amper twee jaar later publiceert hij een van de meest anti-religieuze boeken die in de laatste honderd jaar het daglicht zag. Over intellectuele integriteit gesproken…

 

Niettemin, het stuk in The Times is aardig. Ik heb het boek al in bestelling, want ik ben toch wel nieuwsgierig, ook al preekt Dawkins in mijn geval voor eigen parochie (ik accepteer volmondig, zonder enige reserve, evolutie als feit).

 

Waar Dawkins in het stuk de zere vinger op legt, is het verschil in opvatting tussen de meningen van theologen en hun acceptatie van evolutie, en de opvatting van gewone gelovigen. Ik heb op dit weblog ook al eens op die discrepantie gewezen. Accepteren theologen evolutie en verwerpen ze (veelal op theologische gronden) creationisme en ID, veel gelovigen verwerpen evolutie en accepteren creationisme en ID. Wat Dawkins doet is nu de theologen tot de orde roepen: “To return to the enlightened bishops and theologians, it would be nice if they’d put a bit more effort into combating the anti-scientific nonsense that they deplore.”

 

Een prima oproep, die ik kan onderschrijven. Punt is dat gewone gelovigen volledig lak hebben aan wat theologen zeggen over theologie. Zoals je duidelijk kunt merken aan de evangelische ejaculaties waarmee sommige gelovigen reageren op artikelen op de sites van het Nederlands Dagblad en het Reformatorisch Dagblad: dergelijke reacties zijn gefundeerd in hoogstpersoonlijke theologietjes, meningen die gefilterd zijn uit een hoogst subjectieve en individualistische lezing van de Bijbel. (Lees eens de opmerkingen van ene “Frédérique” op DEZE pagina.) Het zijn theologietjes die gebaseerd zijn op bijbelstudies aan de hand van vertalingen in de huidige omgangstaal, Scofieldboekjes en concordanties, waarbij ervan wordt uitgegaan dat de Bijbel zichzelf uitlegt. Zelfs theologen uit de zware Gereformeerde Bond – denk aan Gijsbert van den Brink – gaan over het algemeen niet zo naïef met de Bijbel om als hun achterban dat doet. (Overigens, in veel Baptisten- en Pinkstergemeenten zijn de voorgangers net zo theologisch ongeletterd als hun achterban, maar worden ze op charismatische gronden gekozen tot voorganger. Hier kun je dus ook onder “theologen” naïeve en ongefundeerde meningen verwachten.)

 

Je kunt dus wel de theologen gaan aanspreken dat ze meer moeten doen om hun achterban beter te onderrichten, maar dan moet die achterban wel willen luisteren. Ik denk dat we hier de wortels moeten zoeken van de huidige crisis van de moderne theologie.

9 thoughts on “Voorpublicatie Dawkins in “The Times”

  1. “Waar Dawkins in het stuk de zere vinger op legt, is het verschil in opvatting tussen de meningen van theologen en hun acceptatie van evolutie, en de opvatting van gewone gelovigen”.
    Diezelfde discrepantie vindt men overigens tussen meer ontwikkelde atheïsten en “gewone” atheïsten.

  2. En ik voel mij een beetje op mijn teentjes getrapt als je wat neerbuigend praat over evangelische, pinkster en baptistenkringen. Precies of iedereen daar is een leeghoofd, snapt niets van theologie, is fundamentalistisch en creationistisch.
    Volgens mij zijn er ook een heleboel mensen die geen kaas gegeten hebben van theologie binnen de vrijzinnigere kringen van het christendom.
    Het is oneerlijk om de reacties van één persoon met naam te noemen. Ik ben er ook niet blij mee, maar om je nu zo duidelijk te gaan ergeren aan reacties van een (ongetwijfeld) puberende flevoganger. Tja, dan heb je nog erg veel werk.
    Ik vind het trouwens erg fijn dat je hier weer meer actief bent.

  3. Taede schreef:
    “Je kunt dus wel de theologen gaan aanspreken dat ze meer moeten doen om hun achterban beter te onderrichten, maar dan moet die achterban wel willen luisteren.”
    Maar dan heeft Dawkins misschien wel een goede rede om et zijn “offensief” bezig te zijn. Als deze achterban voor geen enkele rede vatbaar is dan mag het onderliggende probleem wat mij betreft wel sterk bekritiseert worden. Misschien is het onderliggende probleem dan wel een “meme”. Alleen denk ik niet zozeer “religie” als “meme” maar wel een diepgewortelde angst om de betrekkelijkheid van het leven en wat wij er mogelijk van zouden kunnen weten onder de ogen te zien.
    Maar dat laatste is dan wel weer een thema die in het merendeel van de religies gestroomlijnd is tot een “perfect” model. Perfect totdat men probeert te twijfelen of het aangeleerde en waargenomene altijd de waarheid verteld….

  4. Verbaasde atheïst,
    Ik begrijp geloof ik je reactie niet helemaal. Wat bedoel jij met “het onderliggende probleem”? Overigens zeg ik niet dat de achterban niet voor rede vatbaar is, maar wel dat het blijkbaar moeilijk is voor theologen en predikanten om daar aansluiting bij te zoeken. De wortel daarvan is overigens, denk ik, een heel algemeen probleem, namelijk het probleem van autoriteit. Veel mensen vertrouwen geen enkele autoriteit of expert meer, maar alleen hun eigen oordeel. Denk aan artsen en dokters waarvan de diagnose niet geloofd wordt, omdat mensen zelf al op internet onderzoek hebben gedaan. Ook theologen hebben last van een dergelijk autoriteitsprobleem. Heeft niets met memen te maken.
    Overigens: het idee dat religie voort zou komen uit een diepgewortelde angst om de betrekkelijkheid van het leven onder ogen te zien is gewoon onzinnig. Dat religie troost etc. zou bieden, is volstrekte onzin, of tenminste eenzijdig. De strenge gelovigen, zoals RefDag-lezers, geloven in een strenge God á la Siebelink. Zo’n God is helemaal geen troost. Denk ook aan het boek Job, waar God Job alles afneemt (of af laat nemen). Daar is helemaal geen troost aanwezig, in het hele boek niet. Daar gaat zo’n verklaring dus helemaal niet op.

  5. Het probleem is inderdaad dat theologen geen macht hebben over het volk. Zodra mensen als G. van den Brink of A. Knevel dingen zeggen die niet welgevallig zijn in de oren van de fundamentalisten, vallen ze in ongenade en keren ze verder naar mensen die vinden wat zij ook al vinden (zoals M.J. Paul ofzo).
    Het ND zou er overigens goed aandoen om de reacties gewoon maar weer uit te zetten op de site. Het voegt in de meeste gevallen weinig toe.

  6. Beste Taede je vroeg:
    “Ik begrijp geloof ik je reactie niet helemaal. Wat bedoel jij met “het onderliggende probleem”?”
    Als mensen vanwege hun religieuze overtuiging niet meer zouden willen luisteren naar de mensen die daadwerkelijk de zaken hebben bestudeerd dan is het onderliggende probleem toch diezelfde religie?
    Beste Taede ik treed hier even op als advocaat van de duivel, maar waar anders zouden die gelovigen het idee vandaan moeten halen dat de wereld in zes dagen geschapen is?
    Wat ik er ook bijstelde is dat religie is opgebouwd uit zeer menselijke componenten en drijfveren. Thema’s die ik dagelijks ziet terugkomen bij patienten, religieus of niet.
    Beste Taede je schreef:
    “Overigens: het idee dat religie voort zou komen uit een diepgewortelde angst om de betrekkelijkheid van het leven onder ogen te zien is gewoon onzinnig. Dat religie troost etc. zou bieden, is volstrekte onzin, of tenminste eenzijdig.”
    O ja, maar vanuit de praktijk merk ik dat religieuse patienten dit altijd aanvoeren om hun geloofsovertuiging uit te leggen, eenzijdig? Taede wie is er nu eenzijdig. laten we eerlijk zijn, wat betreft de discussie over evolutie of niet, het is geeneens een vraag of drijfveer van religieuse mensen in geestesnood. Het is al vaak genoeg een troost om te “weten” dat iets een hoger pan heeft. Mijn werk bestaat ook voor een groot deel om een soort betekenis te geven aan mensen van wat hun is overkomen, relgieus of niet.
    Dan schrijf je:
    “Denk ook aan het boek Job, waar God Job alles afneemt (of af laat nemen). Daar is helemaal geen troost aanwezig, in het hele boek niet. Daar gaat zo’n verklaring dus helemaal niet op.”
    Oh nee, en werd Job aan het einde niet beloond? Het verhaal van Job wordt vaak gebruikt door de pastoraal medewerker om religieuse mensen te ondersteunen.
    Beste Taede, je kan menselijke drijfveren en vragen niet wegdenken inzake religie en ongeloof.
    Ik geloof zelf dus helemaal niet in de memen theorie en dat soort banale onzin maar wel in menselijke drijfveren….

  7. V.A.
    Ik snap uw laatste opmerking niet,
    is het niet heel vanzelfsprekend dat menselijke drijfveren een belangrijk rol spelen in geloof, en wie zou dat ‘wegdenken’?
    Geloof is toch niet uitsluitend een eindeloze discussie over wat wel of niet rationeel is. Als iemand behoefte heeft aan troost, gaat hij naar een kapel en ontsteekt een kaarsje. Dát is toch perslot geloof? Niet al dat gerationaliseer (met klem.)

  8. Taede schreef: “‘Nowadays there is nothing to debate. Evolution is a fact and, from a Christian perspective, one of the greatest of God’s works.’ The last sentence was written by Richard Harries, but we agreed about all the rest of our article.”
    Dit geeft al aan wat voor een opportunist Dawkins is. Hij wil wel graag een brief samen schrijven met een theoloog, en zet zelfs zijn handtekening onder de religieuze uitsmijter, maar amper twee jaar later publiceert hij een van de meest anti-religieuze boeken die in de laatste honderd jaar het daglicht zag. Over intellectuele integriteit gesproken…
    Nu wil ik hier niet de verdediging van Dawkins opnemen, de man kan dat zelf veel beter, maar het is natuurlijk altijd mogelijk dat hij het blog van Taede niet leest.
    Waarom is het hypocriet dat een atheïst zegt dat vanuit christelijk standpunt de evolutie een gods grootste verwezenlijkingen is? Net zoals een christen niet hypocriet is als die zegt dat vanuit atheïstisch standpunt de evolutie niét door een god gemaakt is.
    En dat hij graag een artikel schrijft én ondertekend met een theoloog is natuurlijk omdat hij ook weet dat je zo een groter gedeelte van de bevolking en niet alleen de eigen kerk bereikt. Hypocriet kan ik dat echt niet vinden.

  9. Sterker nog, in The God Delusion geeft Dawkins zelf aan dat hij met gematigde religieuzen prima door 1 deur kan, zoals die bisschop van Oxford. Dus niets opportunisme, maar gewoon eerlijk en consistent zijn.

Comments are closed.