Philipse & Hagoort in NRC Handelsblad

Het houdt maar niet op! Geloof & wetenschap staan momenteel weer enorm in de belangstelling. Twee weken geleden hadden we een grote discussie over de censuurpraktijken van de EO – zie ook elders op dit weblog (naar aanleiding van die discussie reageerde Tjerk Muller op mijn weblog over het boek van Hobrink – de rest is history). Nog altijd is de EO-discussie niet voorbij, zo blijkt vandaag.

Afgelopen donderdag moest ik in debat met Herman Philipse. Voorafgaand hadden we per e-mail en telefonisch even contact. In zijn e-mail zei Philipse dat hij het eens was met mijn stellingname tegen de EO, zoals ik die in mijn NRC-artikel verwoordde – een artikel wat werd herdrukt in NRC Next, en in de Belgische kwaliteitskrant De Standaard. Hij zei dat hij met Gerdien de Jong had gesproken en ook van plan was geweest te reageren, maar dat ik hem net voor was geweest.

Vandaag echter, reageert Philipse alsnog, en hard! In een dubbelinterview in NRC Handelsblad met EO-directeur Henk Hagoort (op pagina 3) zegt Philipse ongezouten waar het volgens hem op staat. Helaas staat dit interview niet online op de website van NRC. Vandaar dat ik de tekst hieronder afdruk voor belangstellenden.  


Hoe lang zwemt de walvis al rond?

Tweegesprek over evolutie tussen atheïst Philipse en EO’er Hagoort

Door onze redacteur Derk Walters

Een van de bekendste atheïsten van Nederland valt de EO hard aan. Er valt met die omroep niet redelijk te praten over de evolutietheorie, zegt hij. De EO vindt van wel.

Rotterdam, 18 aug. Hij vindt het geen enkel probleem om met christenen te discussiëren. Filosoof en universiteitshoogleraar Herman Philipse van de Universiteit Utrecht is overtuigd atheïst, maar een „discussie op niveau” kan hij waarderen.

Maar over het belangrijkste twistpunt tussen atheïsten en christenen, de vraag hoe het leven op aarde is ontstaan, valt volgens Philipse „niet redelijk” te praten.

Vorige maand maakte hoofddocent evolutiebiologie Gerdien de Jong van de Universiteit Utrecht bekend dat de Evangelische Omroep (EO) fragmenten over de evolutietheorie had gewijzigd en geschrapt uit een aangekochte BBCdocumentaire van natuurfilmer sir David Attenborough.

Dat is moreel verwerpelijk, zegt Philipse, ook als het contract met de BBC het toestaat. „De evolutietheorie, zoals die mede door de genetica gestalte heeft gekregen, is een algemeen aanvaard en overtuigend bewezen wetenschappelijk inzicht.”

De EO reageert. Er zijn verschillende opvattingen over de evolutietheorie, zegt directeur Henk Hagoort. „De evolutietheorie is ook nog geen verklaring van de werkelijkheid, maar mogelijk een beschrijving daarvan.”

Mag de EO in de films snijden?

Henk Hagoort (EO): „We hebben goede afspraken met de BBC. We zijn vrij om onze aanpassingen te doen.”

Herman Philipse: „J u r i d i s ch wellicht wel, maar moreel gezien niet – als de intenties van de maker daardoor vertekend worden. Dit lijkt me een prangende vraag voor een organisatie als de EO, die moreel hoog van de toren blaast.”

Overtreedt de EO de regels voor het ontvangen van rijkssubsidie?

Hagoort: „Subsidie heeft niet met inhoud te maken, maar met zendtijd.

Wij hebben een bepaald ledenaantal, en krijgen op die basis subsidie. De essentie van het publieke bestel is dat omroepen van de overheid de opdracht krijgen om programma’s te maken vanuit hun eigen levensbeschouwelijke visie. En daar voldoen we aan. Er is gelukkig niet een door de staat gedicteerde visie op het ontstaan van leven.”

Philipse: „De Nederlandse staat zou geen omroepen moeten subsidiëren die hun kijkers dom willen houden door algemeen aanvaarde en overtuigend bewezen wetenschappelijke inzichten weg te snijden uit programma’s. ” Is er discussie mogelijk over de evolutietheorie?

Philipse: „Ontdekkingen over onder meer de ouderdom van de aarde en afstammingsrelaties van de mens hebben het letterlijke Genesisverhaal weerlegd. De aardkorst is bijna vier miljard jaar oud en de mens en de aap stammen af van een gemeenschappelijke voorouder.

Daar zijn geen zinvolle nieuwe argumenten meer over aan te voeren. Er is natuurlijk nog wel gigantisch veel te ontdekken over de details van de evolutie, waarover experts onderling discussiëren.

Maar dat kan alleen met grote kennis van zaken.”

Hagoort: „Met de EO valt juist wel te discussiëren over de evolutietheorie.

Wij zonden al in de jaren zeventig de serie Adam of aap? uit. Ook christenwetenschappers discussiëren over elementen van de evolutietheorie binnen het idee van schepping. „De documentaires van de BBC zijn fantastisch, maar in bijzinnen wordt de evolutietheorie daar als feit gepresenteerd. Wij proberen dat subtieler en neutraler weer te geven. Als er wordt gezegd dat een walvis al miljoenen jaren rondzwemt, maken wij ervan dat hij ‘al heel lang’ op aarde is. Zo spreken wij ook over de aardlagen. Die zien er uit alsof ze miljarden jaren oud zijn, maar misschien heeft de zondvloed wel een grote rol gespeeld in het ontstaan ervan. Wij zetten ons niet zozeer af tegen de evolutietheorie, maar proberen de discussie te voeren.”

Wat vinden jullie van de opstelling van de ander?

Philipse: „De EO wil discussiëren over iets waar geen discussie over mogelijk is en haalt visies van christelijke pseudogeologen uit de achttiende eeuw van stal, de zogenoemde zondvloedgeologie, die geen enkele expert nog ernstig neemt. De evolutietheorie is gebaseerd op vaststaande, onomstotelijke feiten. Als ze dan toch de passages over de evolutietheorie wegsnijden uit documentaires, houden ze het publiek dom. Dat is misleidend en immoreel.”

Hagoort: „Philipse gaat eraan voorbij dat er wel degelijk wordt gediscussieerd over evolutie en schepping. Zo dacht oud-onderwijsminister Van der Hoeven (CDA) nog na over het onderwijzen van de theorie over Intelligent Design op scholen. De opstelling van Philipse slaat de discussie dood. „En wie houdt wie dom? Moet het ontstaan van leven neutraal worden beschreven, zoals wij doen, of moet er worden uitgegaan van één visie, zoals de BBC doet? Dat tweede is eenzijdiger.

Wij zouden eerder boze telefoontjes krijgen als we de evolutietheorie onweersproken zouden laten.”

Bron: © NRC Handelsblad, zaterdag 18 augustus 2007, pagina 3.

4 thoughts on “Philipse & Hagoort in NRC Handelsblad

  1. Henk Hagoort leeft duidelijk nog in de waanwerkelijkheid van de creationistische wetenschapsfilosofie. Immers: onder biologen is er geen discussie over evolutie. Er zijn geen “twee visies” in de wetenschap. Het is veelzeggend dat Hagoort om de suggestie van “twee visies” te handhaven een minister aanhaalt met de kwalificaties van basisschooljuf en bedrijfskundige, die zich op haar beurt weer baseert op een presentatie van een nanotechneut (Dekker).
    Als Cees Dekker werkelijk iets inhoudelijks in handen had gehad, had hij naar de vakwetenschappers in de biologie in Leiden gebeld. Maar dat deed hij niet. Hij nam direct contact op met Van der Hoeven, die alles voor zoete koek slikte omdat het zo mooi paste bij haar katholieke geloof in de Schepper.
    Een neutrale weergave is dus niet: evolutie er uit knippen, maar: de biologische werkelijkheid weergeven zoals de wetenschap die sinds iets meer dan 100 jaar heeft onthuld, en die ook al meer dan 100 jaar heeft standgehouden.
    Geeft de EO het weerbericht soms ook ‘neutraal weer’, door in plaats van te werken met immanente verklaringen, ruimte te laten voor de interpretatie dat windkracht zeven wordt veroorzaakt door de adem van God, en regenval komt omdat God de sluizen van de hemel open draait? Ook daar heb je namelijk twee visies op: het wetenschappelijke en het mythische wereldbeeld.

  2. De reactie van Hagevoort is kenmerkend voor de gemiddelde EO-gelovige en gelijkdenkenden. Die mensen hebben echt geen flauw benul van de wetenschappelijk status van evolutie en de ouderdom van de aarde, waardoor ze denken dat het slechts een van de mogelijke opvattingen is en dat een ‘verwetenschappelijkte’ versie van de scheppings- en zondvloedmythe uit Genesis een even plausibel alternatief is. Daarnaast komt het idee van ‘teach both sides of the story’ op veel mensen intuïtief eerlijk over. Wat deze mensen niet weten, is dat er geen ‘both sides’ zijn, wetenschap is niet democratisch. Het idee dat Genesis enige betrouwbaar biologisch, geologisch of kosmologisch inzicht geeft, is al lang geen serieuze wetenschappelijk optie meer. Helaas is dat blijkbaar aan veel mensen ontgaan.

  3. “De evolutietheorie is ook nog geen verklaring van de werkelijkheid, maar mogelijk een beschrijving daarvan”.
    Dit vind ik nog niet zo’n domme opmerking van Hagoort. Op Wikipedia onder “zwaartekracht” las ik: “De zwaartekracht is er de oorzaak van dat alles op aarde een neerwaartse kracht ondervindt”. Welnee. Waarom gaat het ‘s avonds schemeren? Door de schemering? De zwaartekracht is niet de oorzaak van het vallen van appels van bomen, maar een beschrijving van het verschijnsel zelf.

  4. @Ad van de Laar; ik ben geen natuurkundige, maar ik meen toch dat zwaartekracht onderdeel is van de algemene wetmatigheid dat objecten in het heelal elkaar aantrekken. De zwaartekracht van grote objecten is daarbij groter dan die van kleine, en hoe dichterbij je bij een object komt hoe groter de kracht. Daarom valt een appel uit de boom (klein object) naar de aarde toe. Dat is dus wel degelijk een verklaring, en meer dan een beschrijving van verschijnselen. Uiteraard roept die verklaring weer nieuwe vragen op: “Hoezo trekken objecten in de ruimte elkaar aan?”, maar daar kun je dan weer onderzoek naar doen, totdat je een afdoende verklaring hebt (en zo oneindig door). Merk op dat de ‘verklaring’: “omdat God het zo geschapen/ gewild heeft” evenmin een verklaring is.

Comments are closed.