Zomergasten – Ad Verbrugge

Persoonlijke reflecties, opgeschreven nog tijdens de uitzending van zondag 27 augustus…

Terwijl de uitzending van Zomergasten nog altijd bezig is, zit ik me af te vragen waar ik nu de hele avond naar heb gekeken. Ik voel me beleerd, onderwezen. Ik heb een avond gekeken naar televisiefragmenten die mij iets moesten leren. Met name het aangrijpende fragment van kwetsbare kuikentjes uit Our Daily Bread was bedoeld ter bewustwording.

En daar is Verbrugge de hele avond mee bezig geweest: met mensen bewust te laten worden, met mensen bewust te maken. Onderwijs zit hem hoog en dat laat hij merken – en dat karakteriseert de hele avond.

Joris Luijendijk lukte het niet om er doorheen te breken, door de filosofische muur die Verbrugge al snel om zichzelf optrok. Ook Luijendijk werd beleerd, onderwezen. En hij liet het toe. Hij wist niet veel van Heideggers relatie tot de techniek en werd door Verbrugge onderwezen. Luijendijk wist niet wat er in de dierindustrie aan de gang was en werd door Verbrugges keuze onderwezen. Waar Luijendijk in vorige afleveringen de overhand nam en stuurde, waar hij de journalist werd met kritische distantie en soms confronterende doortastendheid – vanavond sneeuwde Luijendijk onder, misschien door wellicht een (m.i. onterecht) minderwaardigheidsgevoel wat vanaf de eerste opmerkingen duidelijk werd: als het te moeilijk en te filosofisch wordt, haak ik af en grijp ik in. Dat was jammer.

Het begon zo persoonlijk – de tv van zijn vader. Maar direct gebeurde wat de hele avond gebeurde: van de tv van zijn vader begon Verbrugge te abstraheren. Hij werd de filosoof. De achterkant van de tv werd de achterkant van de werkelijkheid en van de techniek die zo’n dominante trek in onze leefwereld is geworden en die onze waarneming van de werkelijkheid bepaalt. De vader van Verbrugge viel weg, werd verpulverd door die abstrahering. Dat was jammer.

Zo ging dat de hele avond. Soms aangrijpende fragmenten die concreet waren – en daarna dan het commentaar van Verbrugge die direct de concreetheid ontsteeg om op te stijgen tot de metafysische hoogte van de abstractie en waarbij de concreetheid wegviel en onbelangrijk leek te worden. Dat was heel jammer.

Ik heb me afgevraagd waar mijn irritatie vandaan komt. Mijns inziens is het dit (maar ik denk er nog over): Juist door Verbrugges abstrahering van de af en toe rauwe en weerbarstige concreetheid, lijkt die concreetheid in een groter, abstracter geheel gevat en ingepast te worden. Maar juist daardoor valt de uniciteit van de concreetheid weg, verdwijnt de spanning en de ondraaglijkheid van menige concrete situatie. Het past te mooi. En hoewel Verbrugges reflecties vaak leken voort te komen uit, of werden getriggerd door concrete situaties, bekroop mij toch het gevoel dat hij die concreetheid niet helemaal recht deed. Ze vervluchtigden. De spanning verdween. Het loste op, het weerbarstige en harde ijs ging moeiteloos over in een doorzichtige mist. De abstractie leek vaak op een vlucht om het rafelige van de ervaring te egaliseren.

Zelfs na het fragment uit Star Trek waarin Captain Picard zijn leven mocht overdoen,  en waarbij Verbrugge gevraagd werd of hij zelf spijt had van delen uit zijn verleden, liep het uiteindelijk uit op een beschouwing en niet op de confessie waar Luijendijk op had gehoopt.

Toch denk ik niet dat dit een onpersoonlijke avond was, hoewel ik wel vaak dat gevoel kreeg. Ik had tegelijkertijd het gevoel: dit is blijkbaar Ad Verbrugge, de man die ook filosoof is, die blijkbaar de rol niet meer los kan pellen van de persoon – en daarin herken ook ik mezelf. Zo leerde ik vanavond ook over mezelf.

Was het een geslaagde avond? De avond liet me achter met een leeg gevoel. Een gemiste kans? Ik weet het niet. Ik durf het niet zo te zeggen, want zo duidelijk is het niet. Duidelijk is wel dat deze uitzending de spanning miste die juist bij de aflevering van bijv. Leon de Winter zo sterk aanwezig was. Die spanning kwam voort uit de confrontatie tussen Luijendijk en De Winter, precies omdat De Winter gepassioneerd aanwezig was in de fragmenten. De Winter liet zich persoonlijk raken, maakte zich kwetsbaar. Maar waar De Winter zich liet aanspreken door het concrete van de fragmenten en niet verdween in de abstractie, was er juist bij Verbrugge een beweging naar afstandelijkheid die mij af en toe (helaas) liet gapen.

Misschien ligt het vanavond aan het medium, televisie. Maar misschien ligt het aan mijzelf…

2 thoughts on “Zomergasten – Ad Verbrugge

  1. Dat zomergast Verbrugge ‘onpersoonlijkheid’ en een teveel aan abstractie verweten wordt, vind ik juist voor hem pleiten, zeker op televisie, hét medium waarin geklets en gezwets steeds de bovenhand haalt. Wil Verbrugge heel intiem worden, dan lees ik dat liever – liever dan dat hij het in de van nature exhibitionistische media gooit. De dag erna is dat immers weeral vergeten, want vervangen door ander zielenleed. In welke behoefte voorzien die biechten toch?

  2. Hallo Wim,
    Je hebt gelijk dat het Verbrugge siert dat hij een zekere afstandelijkheid en abstractie hanteert tegenover “geklets en gezwets” wat inderdaad al teveel de televisie regardeert. Mijn punt was echter niet zozeer dat Verbrugge zijn ziel en zaligheid op tafel had moeten leggen. Mijn punt was dat het programma Zomergasten in zekere zin een persoonlijk programma is. Iemand wordt gevraagd om zelf zijn of haar televisie-avond samen te stellen. Dat heeft dus altijd een moment van persoonlijkheid in zich; en als kijken hoop je ook iets van die persoonlijkheid te ontdekken. Ik had nu zondagavond voortdurend het gevoel dat ik als kijker onderwezen moest worden. Niet Verbrugge stond centraal, maar hij had in zekere zin de rol zo omgedraaid dat juist door zijn keuze de kijker centraal kwam te staan.
    Nu ben ik niet vies van iets te leren. Ik vond het echter zondagavond zwaar, af en toe belerend, moralistisch, en zonder een sprankje humor. Zelfs over het surfen en de muziek van zijn band werd nog met de grootste ernst gesproken.
    Ik geef direct toe: dat is mijn persoonlijke ervaring en niet een objectieve vaststelling. Ook geef ik toe: juist de bedrevenheid van Verbrugge als iemand die op de bres staat voor beter onderwijs in Nederland zat helemaal in die avond, zodat we wel degelijk – lijkt mij – iets van Verbrugges persoonlijkheid zagen. Alleen de manier waarop dat onderwijs plaatsvond, irriteerde mij af en toe. Maar goed, wie ben ik? Als iemand de Zomergasten-avond met Verbrugge fantastisch vond – des te beter toch?

Comments are closed.