Close

Wetenschappers moeten de bres op

De nieuwe president van de Britse Royal Society, Sir Paul Nurse, heeft een dringende oproep gedaan aan wetenschappers om zich naar buiten te begeven en de kritiek die ze krijgen te pareren. Nurse refereert aan klimaatscepsis en scepsis over genetisch gemodificeerd voedsel. Hij meent dat onderzocht moet worden waarom natuurwetenschappers momenteel zoveel scepsis ontmoeten, maar hij meent ook dat wetenschappers niet op de antwoorden moeten wachten, en zelf het heft in eigen handen moeten nemen en kritiek direct moeten pareren en het niet langer aan de media moeten overlaten. 

Lees het hier: http://www.independent.co.uk/news/science/scientists-face-shocking-levels-of-vilification-over-discoveries-2192462.html

Een goed initiatief. Dat betekent dat natuurwetenschappers min of meer gedwongen worden om aan wetenschapspopularisatie te doen. Dat kunnen veel wetenschappers helemaal niet, en daarom laten ze het graag over aan de journalisten, terwijl ze dan nadien diezelfde journalisten weer verwijten dat ze alles gesimplificeerd hebben. Nu mogen ze het zelf doen. De vraag is echter of dat lukt.

Ik denk enerzijds dat de crisis te wijten is aan het probleem dat in onze samenleving traditionele gezagsvormen aan erosie onderhevig zijn. Je merkt het niet alleen bij politici, maar dus ook bij wetenschappers en ook binnen religie (binnen de gevestigde protestantse en katholieke kerken hebben theologen nauwelijks nog invloed; gelovigen geloven wat ze zelf lekker vinden).

Maar daarnaast denk ik ook dat wetenschappers de hand in eigen boezem moeten steken. Het zou best eens kunnen dat de kritiek op wetenschap deels terecht is, dat wetenschappers helemaal niet zo objectief zijn als ze zich vaak voordoen, maar ook allerlei politieke, economische en ideologische elementen in hun wetenschappelijke werk een rol laten spelen. De klimaatdiscussie is hier wel een goed voorbeeld van overigens.

Niettemin een goed initiatief als dit meer wetenschappers beweegt tot een eerlijke dialoog met de samenleving. 

12 thoughts on “Wetenschappers moeten de bres op

  1. taede, je gebruikt ‘wetenschappers’ en ‘natuurwetenschappers’ door elkaar. Vallen theologen onder wetenschappers? Dit is van belang om je betoog te kunnen volgen.
    En ook van belang als “Maar daarnaast denk ik ook dat wetenschappers de hand in eigen boezem moeten steken.”
    Als ik terugkijk naar een voorbeeld uit jullie boek (Oomen en Smedes): heeft Ellen van Wolde oprecht geprobeerd aan wetenschapspopularisatie te doen, of is het een academisch artikel geworden? (zonder conclusies voor de theologie-leek)
    Trouwens, erg leuke uitdrukking “gelovigen geloven wat ze zelf lekker vinden”. Ik proef: dat mogen ze niet van mij. Welke eisen moet je aan een gelovige stellen? Uw geloof is niet wetenschappelijk verantwoord? is dat wat je bedoelt?

  2. Een goed streven: wetenschappers moeten ‘naar buiten’. Maar de vraag is natuurlijk: wat moeten ze daar gaan doen? Wat gaan ze uitleggen? Wetenschappers wordt verweten dat de kennis die zij produceren niet objectief is, maar moeten ze dan gaan benadrukken dat dat wel zo is?
    Het is nog een behoorlijk lastige klus om uit te leggen hoe wetenschap echt werkt. Ik denk namelijk dat wetenschappelijke kennis inderdaad niet ‘objectief’ is, maar het is wel de beste kennis die we hebben. Leg dat maar eens uit….

  3. (binnen de gevestigde protestantse en katholieke kerken hebben theologen nauwelijks nog invloed; gelovigen geloven wat ze zelf lekker vinden).Is dit iets waar je zelf last van hebt? Wat dacht je van; theologen geloven wat ze zelf lekker vinden en god heeft nog nauwelijks invloed(in het leven van mensen). Aan alle kanten wordt de bijbel bekritiseerd en zoveel mogelijk afgedaan als onwaar, achterhaald, symbolisch etc.
    Maar mijn vraag aan jou is in wat voor god geloof je?
    De god van de grote knal? die er miljoenen jaren over deed voordat hij wist wat hij wou maken en dat nog niet eens in een keer goed, die zich pas miljoenen jaren later heeft laten ontdekken door ene darwin, en de mens heeft gemaakt die hem volkomen de baas is en hem in het verdomhoekje heeft gezet, zonder ook maar enige invloed en het bordje bewustzijn omgehangen krijgt? die geen plan heeft en ook geen hemel heeft gemaakt want de aarde ging al zo moeilijk.
    het houdt dus gewoon op, waar leef je dan voor?

  4. Bij ‘theologen geloven wat ze lekker vinden’,
    als ik zo wat theologen lees, ontkom ik al lang niet meer aan de stellige indruk, dat theologen eigenlijk in helemaal niks geloven.
    Waarom houden ze eigenlijk hun naam (theoloog) nog aan?
    En dit bedoel ik niet eens specifiek naar Taede toe.

  5. Elisha & Theo,
    Ik heb er persoonlijk geen last van dat veel gelovigen theologen niet serieus nemen. De samenleving als geheel heeft er veel meer last van. Kijk maar eens naar uitwassen als creationisme, het verzet tegen inenten van kinderen, het verketteren van homoseksualiteit, en noem maar op. Dergelijke ideeën zijn vaak gebaseerd op een letterlijke lezing van de Bijbel – een lezen van een bijbelvertaling met daarbij het idee dat die bijbelvertaling net als een krantenbericht zonder verdere achtergrondkennis begrepen kan worden. Alsof je geen Hebreeuws of Grieks hoeft te kennen om de Bijbel te kunnen begrijpen. Vaak is daarbij het idee dat de Heilige Geest de inspiratie zal geven zodat de tekst op juiste wijze begrepen kan worden. Theologisch is dit volstrekte flauwekul (zoals overigens Calvijn al wist!). Toch is dit de manier waarop veel gelovigen met de Bijbel omgaan. Je hebt experts nodig die uitleggen wat er echt in de Bijbel staat, en wat de religieuze traditie zegt over bepaalde zaken als schepping, menswording, heil, etcetera. Bovendien leveren theologen denkbeelden die moderne gelovigen helpen om om te gaan met denkbeelden die niet meer zo gemakkelijk bij deze tijd passen (zoals bijvoorbeeld het idee van een “hemel”).
    Blijkbaar hebben jij en ook Theo het idee dat theologen alles doen om de religieuze traditie onderuit te halen. Een dergelijk idee komt voort uit (a) angst om het eigen geloof te durven bevragen, of (b) onwetendheid over wat theologen nu werkelijk doen. Want het is gewoon flauwekul. Het is waar, een theoloog schrijft vaak afstandelijk en onpersoonlijk over religieus geloof, en is bovendien kritisch (met daarvoor argumenten!) over bepaalde geloofsuitingen. Dat komt omdat een theoloog niet direct spreekt of schrijft voor gelovigen, maar een “meta-discours” bedrijft: zoals wetenschapsfilosofen niet zelf natuurwetenschappers zijn, maar óver wetenschap nadenken en schrijven, zo spreken theologen ook óver religieus geloof (en ze kunnen daarbij zelf gelovig zijn, maar dat hoeft niet). Er zit dus een zekere kritische distantie in wat theologen doen, en dat moet ook. Als je dat ziet als een aanval op religieus geloof, dan is dat een jammerlijke misvatting.

  6. @ Taede,
    ik begrijp je redenatie, behalve dat je zegt (en ze kunnen daarbij zelf gelovig zijn, maar dat hoeft niet.) Dit snap ik niet, zijn theologen dan ook ‘niet’ gelovig?
    Vooral wat elisha meent, op haar laatste zin ‘het houdt dus gewoon op, waar leef je dan nog voor’. Er wordt zo ontzaglijk veel geargumenteerd – gediscusieerd – over geloof, dat je in elk geval gevoelsmatig op een punt komt dat je meent, het houdt gewoon op. Maar ook atheïsten (die zich goed thuisvoelen onder theologen) vragen theologen weleens op de man af: Hoe ziet uw God er nu uit? Geef eens een definitie. Maar die komt er niet. Gezien de huidige tijd, wordt een definitie steeds meer moeilijk, uiteindelijk is er ook geen definitie meer (mogelijk.) Praten over geloof moet ergens toch -eenmaal- leiden tot de vraag, wat gelooft u dan? Gelovige mensen voelen zich onder de theologen niet meer thuis, ook niet bij uw mede-theologen (wel bekende): een hoop gefilosofeer allemaal, maar geen enkel houvast meer. Ik zoverre kan ik elisha begrijpen.
    (Uiteindelijk werkt het nogal vermoeiend, ikzelf neig ertoe beter af te haken in theologische discussies. Maar ja .. ergens trekt het dan weer.)

  7. Beste Theo,
    Inderdaad hoeven theologen niet gelovig te zijn. De bijbelexegeten waar ik in Groningen les van heb gehad, daarvan waren veel niet gelovig of agnost. Dat maakt voor de uitleg van de Bijbel ook niet uit, dat gaat puur volgens wetenschappelijke regels, maar ik begrijp dat sommige (orthodoxe) gelovigen dat niet zo zien. Ook onder kerkhistorici zijn wel atheïsten te vinden. De minste atheïsten zijn te vinden onder systematisch theologen, dat is toch een vak waar de “werkhypothese God” zodanig centraal staat, dat dat vakgebied moeilijk toegankelijk is voor echte atheïsten.
    Dat gelovigen mensen zich onder theologen niet meer thuisvoelen, zoals je schrijft, omdat ze het allemaal gefilosofeer vinden zonder houvast, vind ik geen reden. Dit heeft dus alles met onwetendheid te maken. Hier zijn de parallellen met de natuurwetenschappen te trekken: de verwerping van natuurwetenschappen en de scepsis jegens wetenschap komt voort uit onwetendheid over die wetenschappen. Wetenschap is een proces, en dat er geen consensus is (bijvoorbeeld over klimaatverandering) betekent niet dat de hele klimaatdiscussie grote onzin is. Wie dat zegt, heeft geen verstand van wetenschap. Zien hoe ingewikkeld discussies over klimaatverandering etc. zijn, vergt verdieping in het betreffende vakgebied. Analoog geldt dit voor theologie, of filosofie, of literatuurwetenschap, of kunstgeschiedenis, of… noem maar op.

  8. Allerliefste Teade,
    je generaliseert wel enigszins. Mijns inziens heeft het niet met onwetendheid te maken maar met geloofsbeleving. Zoveel dure woorden zonder daden, hebben mensen daar behoefte aan? en bovendien maar een elitair clubje kan discussiëren en redeneren op wo- niveau, wat heeft het gepeupel hier mee van doen?Ik zou zeggen kom van die troon af!
    ‘geen consensus over wetenschap (klimaatverandering) betekent niet dat de hele klimaatdiscussie grote onzin is. Wie dat zegt, heeft geen verstand van wetenschap.’. idem dito voor creationisme god ,bijbel.etc
    God heeft meer bestaansrecht dan wat dan ook,wetenschap heeft slechts zo’n 150 jaar bestaansrecht waarom krijg ik zo het idee dat God moet buigen voor de wetenschap?( en toch boog Jezus voor de mensen, hij diende ze tot z’n eigen dood (en daarna!) ) De o zo menselijke en veranderbare wetenschap.
    Wordt de wetenschap niet te veel aanbeden terwijl het een door (vele)mensenhersenen, abstract gegeven is.(Doet mij ergens aan denken, moderne afgoderij) Ook jouw theologische opleiding, visie en meningen van mensen.
    Ik ben helemaal voor wetenschap ! maar in dienst van God en de mensen en niet andersom!
    ‘God en Darwin, geloof kan niet om evolutie heen.’ Als God Darwin en zijn ideeen zo belangrijk vond had hij hem wel even wat beter mogen aan kondigen in zijn boek, wat voorspellingen , profetieën etc. (oh nee dat deed Hij voor iemand anders, Jezus genaamd!)
    Taede, je mag mij over van alles bevragen, angst daar pas ik voor en ik ken genoeg theologen, die ik zelf ook kan bevragen over de context, toepassing van woorden etc.
    Het punt waar het mij om gaat is dat jij het licht gaat zien, het licht van Jezus Christus. Saulus een welbespraakt en hoogopgeleid man met aanzien, dacht de goede zaak te dienen maar God greep in en zie waar hij voor gebruikt is en met nog meer passie en vuur dan daarvoor. waarom? omdat hij zelf Jezus christus heeft gezien, (nou ja, gehoord) en dat is het waar het mij om gaat dat jij, Taede Jezus Christus zelf zal zien!
    Niet omdat ik gefrustreerd, geërgerd oid ben maar je echt juist geweldig vindt! voor je bid en dat je wat hieronder staat zal beamen.
    2 ‘Ik weet dat niets buiten uw macht ligt
    en geen enkel plan voor u onuitvoerbaar is.
    3 Wie was ik dat ik, door mijn onverstand, uw besluit wilde toedekken?
    Werkelijk, ik sprak zonder enig begrip,
    over wonderen, te groot voor mij om te bevatten.
    4 “Luister,” zei ik, “dan zal ik spreken,
    ik zal u ondervragen, zeg mij wat u weet.”
    5 Eerder had ik slechts over u gehoord,
    maar nu heb ik u met eigen ogen aanschouwd.
    6 Daarom herroep ik mijn woorden en buig ik mij.
    Religie is dood, traditie is bijzaak maar ik heb een Levende God!
    en Hij alleen kan harten (en daarmee ook vaak de hersenen) veranderen en maakt dat je hart weer zacht wordt, dat is wat Hij bij mij heeft gedaan en nog steeds doet!
    Een nieuw hart zal Ik u geven en een nieuwe geest in uw binnenste; het hart van steen zal Ik uit uw lichaam verwijderen en Ik zal u een hart van vlees geven.
    Beste Teade, Gods rijke zegen voor jou en je vriendin en kindje(s)!

  9. Elisha, misschien nog een kleine aanvulling op wat Taede schreef. Theologen breken het geloof niet af, maar veranderen het geloof wel- dat is waar. Deze veranderingen worden door jou en Theo opgevat als het afbreken van de traditie. Dat kan ik me wel erg goed voorstellen en ik denk dat veel theologen dit, per saldo, ook betreuren. Wie zou er niet een klinkend bewijs voor de waarheid van het christendom willen geven?
    Maar door kritisch te blijven verrichten theologen ook veel goed werk. Want aan gelovigen die twijfelen aan het traditionele geloof, bieden ze nieuwe middelen om -op een wat andere manier- toch te blijven geloven. En ook bestrijden ze het atheisme door te laten zien dat wat atheisten beweren niet ‘gewoon’ de waarheid is.
    Theologie is in die zin zeker erg nuttig en ik vrees dat ze daar niet altijd het krediet voor krijgen dat ze verdienen (ik reken mijzelf overigens niet echt tot de theologen, dit voor alle duidelijkheid). Je moet goed begrijpen dat de afgelopen eeuwen de wetenschap niet stil gezeten heeft; de wetenschappelijke theorieen hebben veel mensen aan het twijfelen gebracht. Filosofen en theologen zijn de enigen die aan het ‘succes’ van de wetenschap hebben durven twijfelen. Wetenschappers zelf lijken de wetenschap alleen maar te willen bejubelen (moet je eens opletten, hoe boos ze meestal worden als je iets kritisch over de wetenschap zegt! Dan word je onmiddellijk afgeschilderd als iemand die bijgelovig is en dom.) -Goed dus dat er theologen en filosofen zijn!

  10. Elisha, misschien nog een kleine aanvulling op wat Taede schreef. Theologen breken het geloof niet af, maar veranderen het geloof wel- dat is waar. Deze veranderingen worden door jou en Theo opgevat als het afbreken van de traditie. Dat kan ik me wel erg goed voorstellen en ik denk dat veel theologen dit, per saldo, ook betreuren. Wie zou er niet een klinkend bewijs voor de waarheid van het christendom willen geven?
    Maar door kritisch te blijven verrichten theologen ook veel goed werk. Want aan gelovigen die twijfelen aan het traditionele geloof, bieden ze nieuwe middelen om -op een wat andere manier- toch te blijven geloven. En ook bestrijden ze het atheisme door te laten zien dat wat atheisten beweren niet ‘gewoon’ de waarheid is.
    Theologie is in die zin zeker erg nuttig en ik vrees dat ze daar niet altijd het krediet voor krijgen dat ze verdienen (ik reken mijzelf overigens niet echt tot de theologen, dit voor alle duidelijkheid). Je moet goed begrijpen dat de afgelopen eeuwen de wetenschap niet stil gezeten heeft; de wetenschappelijke theorieen hebben veel mensen aan het twijfelen gebracht. Filosofen en theologen zijn de enigen die aan het ‘succes’ van de wetenschap hebben durven twijfelen. Wetenschappers zelf lijken de wetenschap alleen maar te willen bejubelen (moet je eens opletten, hoe boos ze meestal worden als je iets kritisch over de wetenschap zegt! Dan word je onmiddellijk afgeschilderd als iemand die bijgelovig is en dom.) -Goed dus dat er theologen en filosofen zijn!

  11. Beste Jan,
    Voor de duidelijkheid, je kan als theoloog heel verschillend je vak uit oefenen, onbewust ga je toch van bepaalde standpunten uit. Zo zijn er ook theologen die hele bijbelgetrouwe standpunten innemen. en over traditie, ja daar valt nog veel over te zeggen. Tradities(in de zin van rituelen ed.) zijn er om mensen houvast te geven en te herinneren aan bepaalde gebeurtenissen. en dat kan per kerk en land zeer verschillen maar de essentie van Gods boodschap daar moet je niet aankomen. Voor vele gelovigen is het ook niet alleen een kwestie van verstandelijk beredeneren maar is het een ontmoeting met God en ook vanuit je hart/gevoel, men kan daarover discussiëren wat je wil maar dat heeft geen nut.
    wordt vervolgd.

  12. Beste Jan,
    Voor de duidelijkheid, je kan als theoloog heel verschillend je vak uit oefenen, onbewust ga je toch van bepaalde standpunten uit. Zo zijn er ook theologen die hele bijbelgetrouwe standpunten innemen. en over traditie, ja daar valt nog veel over te zeggen. Tradities(in de zin van rituelen ed.) zijn er om mensen houvast te geven en te herinneren aan bepaalde gebeurtenissen. en dat kan per kerk en land zeer verschillen maar de essentie van Gods boodschap daar moet je niet aankomen. Voor vele gelovigen is het ook niet alleen een kwestie van verstandelijk beredeneren maar is het een ontmoeting met God en ook vanuit je hart/gevoel, men kan daarover discussiëren wat je wil maar dat heeft geen nut.
    wordt vervolgd.

Comments are closed.

%d bloggers like this: