Suurmond: Theologie heeft atheïsten nodig

Prachtige column van Jean-Jacques Suurmond in Trouw. Geeft uiterst pregnant aan waar het probleem zit in het hedendaagse atheïsme-debat:

http://www.trouw.nl/religie-filosofie/opinie/columns/article2819992.ece/De_kerk_heeft_
intelligente_athe_iuml_sten_nodig_.html

Overigens weet ik niet of de kerk dergelijke atheïsten nodig heeft. Ik denk dat je beter kunt zeggen dat het christelijk geloof dergelijke atheïsten nodig heeft om zich theologisch aan te schurken. De kerk (en dan kijk ik even naar de PKN) dreigt immers zelf een anti-theologisch instituut te worden, dat nog weinig belang lijkt te hechten aan hoogstaande theologie. Wat weet een gemiddelde predikant nog van theologie? Maar goed, dat is een andere kwestie…

9 thoughts on “Suurmond: Theologie heeft atheïsten nodig

  1. Ik vind het een behoorlijk onsamenhangend verhaal. De stelling dat de kerk intelligente atheïsten nodig heeft onderbouwt Suurmond niet. In plaats daarvan wijdt hij een zinnetje aan het idee dat de Kerk in ieder geval atheïsten nodig heeft om herinnerd te blijven aan het belang van God om “de zelfzuchtige genen” te overstijgen.
    Nogal grof richting atheïsten, want die zijn niet helemaal onbeschaafd. Ook zij hebben ideeën die interacteren met hun dierlijke zelf. Ergens proef ik in deze column dat de schrijver veronderstelt dat atheïsten vanzelfsprekend minder moreel of verheven zijn dan gelovigen.
    Flauwekul, natuurlijk. Je hebt geen godsdienst nodig om moreel te zijn, zoals talloze atheïsten dagelijks bewijzen. Hoe ze dat doen? Het is heel simpel: met die zelfzuchtige genen die Suurmond noemt wordt namelijk iets heel anders bedoeld dan hij beweert – ik vermoed dat hij óf het boekje niet gelezen heeft, óf geen ster in begrijpend lezen is, óf kwaadaardig is en daarom het idee van genetische evolutie wil miskarakteriseren.
    Hoe dan ook, “zelfzuchtige genen” leiden niet noodzakelijk tot zelfzuchtig gedrag. Soms helpen pro-sociale mechanismen juist bij het vergroten van de evolutionaire fitness – bij een groepsdier als de mens is dat ontegenzeggenlijk het geval. De mechanismen van sociale binding en wederkerigheid leggen een basis voor de ethiek, zonder in strijd te zijn met het “selfish gene” idee.
    Als we kunnen vaststellen dat geloof niet noodzakelijk is om de misrepresentatie die Suurmond van “zelfzuchtige genen” schetst te ontstijgen – je geloof het misschien niet, maar ik ben tweede-generatie atheïst en heb nooit gestolen, gemoord of overspel gepleegd en daarnaast lieg ik volgens mij niet vaker dan gelovigen – kunnen we door naar het punt dat hij eigenlijk wil maken en dat niets met de titel van zijn column te maken heeft – dat Dawkins ongelijk heeft dat Kings religieuze overtuiging irrelevant was voor zijn werk.
    Dat punt lijkt me een schot voor open doel, al twijfel ik na Suurmonds uiterst slechte lezing van The Selfish Gene of Dawkins zoiets wel geschreven heeft.

  2. Ik krijg het koud van dat Artikel Taede.
    Wie geeft trouwens de christenen nog een ware duw in de rug? Ik zat te redetwisten met iemand over de religieuze inspiratie van de groot componist J.S Bach. Als een atheist van Bach houdt wil hij beklemtonen dat componeren ‘wiskunde’ is, en dat zal wel, neemt niet weg dat Bach bijzonder werd geispireerd door het geloof, getuige zijn muziekstukken, (zoals de Mattheus Passion of Jesus joy of men’s desiring.) Atheisten maken zichzelf gewoonweg belachelijk.

  3. Beste Theo,
    Je zegt: “Als een atheist van Bach houdt wil hij beklemtonen dat componeren ‘wiskunde’ is”. dat vind ik een redelijk boude uitspraak. Als atheïst en Bach-liefhebber vind ik helemaal niet dat componeren ‘wiskunde’ is. Dat Bach o.a. geïnspireerd werd door zijn geloof zal best wel waar zijn geweest. Dat hij gewoon in loondienst was met als voornaamste opdracht het schrijven van muziek voor kerkdiensten zal ook wel een ‘inspiratie’ geweest zijn. En hoe verklaar je geniale composities als de Goldberg variaties die niets religieus hebben?
    Met vriendelijke groeten, je belachelijke,
    Zondervrees

  4. Zondervrees.
    waar schreef ik “je belachelijke Zondervrees”
    Jij bent toch degeen die zich vereenzelvigd met een item. Een atheist wil doorgaans 2 dingen, ontkennen dat een religieuze inspiratiebron duidelijk aanwezig was (ook in het leven van Martin Luther King dus, zie Dawkins) en het hele bestaan deterministisch verklaren, dat wilde wel bedoelde poster.
    “Subjectieve” zaken als gevoel, bewogenheid, geraakt worden, geinspireerd worden door het passieverhaal van Jezus (inderdaad) ontkennen, bij een componist als Bach is mal. Het ‘en’ en ‘of’ erbij genomen. Zoals ik jouw begrijp dacht Bach iets in de zin “zo ik ga weer eens centjes verdienen” en dat inspireerde de man tot het componeren van de Mattheus Passion.
    Zo kun je alles verkleinen, en nog kleiner blijven maken, tot er niets meer over is.
    Religie was voor veel mensen een belangrijke inspiratiebron, en ik ben het een beetje zat dat – sommige – atheisten daar denigrerend over blijven doen.

  5. Suurmond heeft kennelijk nooit The Selfish Gene gelezen. Verder is het onduidelijk waar Suurmond denkt dat die atheisten voor nodig zijn; hij kan moeilijk volhouden dat gerechtigheid en vrede in tegenspraak zijn met atheisme.
    Al met al lijkt me dat “de kerk” een dergelijke column als deze van Suurmond niet nodig heeft. Ik ben trouwens toch geen Suurmond-fan.

  6. Beste Theo,
    je schreef: “Atheisten maken zichzelf gewoonweg belachelijk.” Als atheïst voel ik mij daar door aangesproken. Voor de rest blijkt uit jou berichten een nogal éénzijdige kijk op wat jij ‘de atheïst’ noemt. Laat ik je, om te beginnen, vertellen dat ‘de atheuist’ niet bestaat. Atheïsten hebben slechts een enkel ding gemeen: zij ontkennen het bestaan van god(en).
    Dat religie een inspiratiebron kan zijn voor kunstenaars ontken ik zeker niet. Anderzijds is het interessant om te kijken wie de broodheer was van Bach op welk tijdstip in zijn leven en welke muziek Bach dan schreef… Doet dat wat af van het genie van Bach? Doet dat wat af van de prachtige muziek? Absoluut niet.
    Dat Bach enkel prachtige muziek zou kunnen geschreven hebben onder invloed van religie, dàt is pas afbreuk doen aan het genie van Bach, dàt is denigrerend.

  7. Laatste poster in het artikel meent dat de kerk geen atheisten nodig heeft, maar intelligente theologen. Dan vraag je je soms af, wie is de moderne intelligente theoloog? Is dat nu een gelovige die deels atheist is geworden, of is dat een atheist die deels gelovig is? Of zit de intelligente theoloog ergens tussen atheisme en geloof in? En weet de gelovige niet meer wat hij eraan heeft. De ene maal staat deze theoloog radicaal achter atheisten, de ander maal verdedigt hij weerom een geloof tegen atheisten. Moge het op z’n minst uiterst verwarrend zijn.
    Zelfs voor een vrijdenker (waar ik me toch toe reken.)

  8. Beste Taede,
    “Geeft uiterst pregnant aan waar het probleem zit in het hedendaagse atheïsme-debat”
    Welk probleem, en waar zit het dan?

Comments are closed.