Review door Nagel van Dawkins' boek

Het mag niet, ik weet het, maar voor de meeste Nederlanders is hij onbereikbaar: de nu al legendarische, maar behoorlijk vernietigende recensie die de atheïstische filosoof Thomas Nagel geeft van het boek van Richard Dawkins in The New Republic. Het is me via een weblog gelukt om een PDF te maken van de cache-pagina’s van Google van de recensie. De PDF is HIER te downloaden. De PDF ziet er niet heel mooi uit, maar is goed leesbaar.

8 thoughts on “Review door Nagel van Dawkins' boek”

  1. Beste Taede,
    De recensies van Richard Dawkins boek The God Delusion zijn er over het geheel genomen van mening dat het filosofische deel niet erg goed is, en dat Dawkins’ kennis van theologie ook niet op erg grote interesse wijst. Nagel in The New Republic maakt een aantal goede punten, zoals het punt dat de analogie voor Dawkins vraag “wie maakte God” voor de ‘God hypothese’ is “hoe ontstond het leven” voor de ’naturalistische hypothese’ – dus dat de naturalistische hypothese niet genoeg heeft aan evolutiebiologie. Ook heeft Nagel gelijk als hij zegt dat Dawkins hier geen goede argumentatie presenteert (waarbij ik er van uitga dat hij Dawkins goed weergeeft). Dat betekent dat de natuurwetenschap een goed scenario voor de oorspong van het leven moet opstellen. Het verschil tussen de “God hypothese” en de “naturalistische hypothese” is hier dat de natuurwetenschap met voorstellen komt, terwijl bij de alternatieve hypothese geen voorstellen mogelijk zijn. De richting die de natuurwetenschap opgaat is dat leven een noodzakelijk gevolg is in een bepaald milieu van bepaalde chemische eigenschappen.
    Een heel vreemde redenering in Nagels recensie vormt zijn verwijzing naar of verdediging van teleologische principes. Tegen het einde van de recensie vraagt Nagel: “If thinking, feeling, and valuing aren’t merely complicated physical states of the organism, what are they? “ Nagel zegt: “A religious worldview is only one response to the conviction that the physical description of the world is incomplete”. Het lijkt erop dat Nagel een buiten-fysisch iets wil invoeren. Min of meer zoals de geschapen menselijke ziel bij de vorige paus.
    De biologische opstelling is, met een parafrase van Nagel, dat ‘conscious experience, thought, value, and so forth are not illusions, even when they can be identified with physical facts”. “Thinking, feeling, and valuing are complicated physical states of the organism“. Daar komt de neurobiology op uit. Twee alineas later, een volgende parafrase: “More: evolution is a purely physical causal process, yet it has brought into existence conscious beings”. Het punt hier is dat bewustzijn, en zelfbewustzijn, over het dierenrijk gevonden wordt in verschillende mate van ontwikkeling. Net als moraal als uitvloeisel van sociaal gedrag in verschillende mate bij verschillende dieren gevonden wordt. Wat heet intentioneel bedrag komt bij beesten voor. Het mooiste verhaal vond ik dat over een octopus. Zijn menselijke oppas had hem of haar garnalen in zijn voerbak gegeven die een beetje oud waren. De volgende kwam de oppas: octopus had de garnalen niet gegeten, en schoof ze in een aquariumhoek toen de oppas keek – en keek de oppas gericht aan. Ik weet niet op dit een ‘broodje aap’ verhaal is trouwens; het kwam ooit van de blog Pharyngula.
    Groeten,
    Gerdien de Jong

  2. De London Review of Books had een lange recensie, eventueel te bereiken via Gert Korthofs site. Dat leek me door iemand die goed in theologie is ingevoerd, maar een versie van het Christelijk geloof geeft die ver weg staat van de evangelicalen die ID etc prefereren.

  3. Bedankt voor de (mag eigenlijk niet) pdf. Als je er andere mensen groot plezier mee doet, dan mag het natuurlijk al een beetje minder ‘eigenlijk niet’.
    Nagel behoort tot de new mysterians (samen met McGinn, Searle en misschien Chalmers). Zij ontkennen dat je alles ‘natuurlijk’ kunt verklaren. Sommige dingen in deze wereld zijn nu eenmaal mysterieus (waarbij mysterieus staat voor het predikaat: voor mensen onbegrijpelijk). Bijvoorbeeld: bewustzijn zou domweg een eigenschap kunnen zijn van een bepaald type weefsel. Als je dat hebt ontdekt, betekent dit niet dat het verschijnsel ‘bewustzijn’ daardoor begrijpelijker wordt. Je weet dat bewustzijn ‘in dat type weefsel zit’, maar je weet daardoor niet wat intentionaliteit is.
    Vergelijk het maar met een mooi gebouw: het gebouw bestaat uit steen en uit een ontwerp. In zekere zin zit het ontwerp van het gebouw ‘verpakt’ in de steen; maar je kunt het ontwerp niet gelijkstellen aan de stenen. Als ik het gebouw afbreek en de stenen op een hoge stapel leg, dan is het ontwerp weg, maar de stenen zijn er nog wel. Het ontwerp kan niet bestaan zonder de stenen, maar het is niet gelijk aan de stenen.
    De new mysterians menen niet dat daar uit volgt dat deze ‘mysterieuse’ verschijnselen *dus* moeten worden beschouwd als religieuze fenomenen. Bewustzijn en het ontstaan van leven kan ons begrip te boven gaan, maar daarom zijn we niet verplicht ons op God te beroepen. Dit is ook de strekking van Nagels beroemde opstel: hoe is het om een vleermuis te zijn. Je kunt alle eigenschappen van de vleermuis bestuderen en beschrijven, maar dat betekent niet dat je dan weet hoe het ‘echt’ is om een vleermuis te zijn (nu weet ik dat persoonlijk wel natuurlijk, maar ik heb dan ook een fenomenaal inlevingsvermogen 😉 Er zijn nu eenmaal onverklaarbare dingen. De wereld is vreemder dan de naturalist doet voorkomen: Dawkins stelt de werkelijkheid te eenvoudig voor, hij sluit de 3de mogelijkheid uit (namelijk dat dit geen religieuze werkelijkheid is, maar een onbegrijpelijke werkelijkheid).
    Waar Nagel wel vrij eenvoudig over heen stapt -vind ik, hoor- is de mogelijkheid dat er wellicht een goede naturalistische verklaring is voor het ontstaan van r/dna. Als we de evolutie-biologen mogen geloven, is het ontstaan van een replicator helemaal niet zo’n groot mysterie. Dawkins bedient zich dan terecht van handwaving, want er is geen sprake van een probleem.
    Dat is dan ook -alweer, dat vind ik hoor- de meest interessante vraag: hoe wonderlijk is nu eigenlijk het ontstaan van r/dna? Wat is de waarheid, is deze vraag af te doen met een handgebaar of is het een mysterie?

  4. Ik had nooit van de filosofen Thomas Nagel, John Searle of New Mysterianism gehoord, als bioloog, maar daar is Wikipedia voor. Searle staat daarin niet bij New Mysterianism. Wikipedia geeft bij John Searle “Biological Naturalism”, en de definitie daarvan ( http://en.wikipedia.org/wiki/Biological_naturalism ). Biological Naturalism is monistisch gelukkig, en lijkt biologisch verstandig genoeg, zo te zien bij Wikipedia. De neurofysioloog / neuroetholoog Wim van de Grind haalt Searle aan in zijn boek “Natuurlijke Intelligentie”. Van de Grind vertaalt Searle’s positie in de termen van zijn eigen wetenschap, en heeft er geen problemen mee. Van de Grind zegt zelf: “Hersenprocessen en mentale processen zijn verschillende aspecten een eenzelfde biologisch proces”. Mentale processen zijn gevolgen van de hoge graad van connecties in een brein.
    Dat is anders dan Nagel. In zijn recensie van The God Delusion schrijft Nagel: “If thinking, feeling, and valuing aren’t merely complicated physical states of the organism, what are they? What is their relation to the brain processes on which they seem to depend?“ Nagel laat de mogelijkheid open voor “another possibility, namely that there are teleological principles in nature that are explained neither by intentional design nor by purposeless physical causation–principles that therefore provide an independent end point of explanation for the existence and form of living things.” en voor “the view that we can make ultimate sense of the world only by understanding it as the expression of mind or purpose”. Een dergelijke opvatting lijkt mij in volmaakte tegenspraak met alles wat we weten over biologie. Soms lijkt het alsof alfa’s en beta’s op een verschillende planeet leven.
    Het voorbeeld over het gebouw, het ontwerp en de stenen is geen voorbeeld. Levende wezens werken zo niet. Volgens Van de Grind maakt Searle de vergelijking met kristallen: de vorm van het kristal is een eigenschap op zich (zelfs als een chemicus de kristalvorm uit molecuul eigenschappen af zou kunnen leiden). Zo ook eiwitten: eiwitvouwing brengt eigenschappen met zich mee, ook als je de vouwing van een eiwit tegenwoordig aan de hand van de aminozuurvolgorde kunt voorspellen. Dawkins sluit de mogelijkheid van een onbegrijpelijke werkelijkheid: dat zal wel, elke natuurwetenschapper doet dit in de praktijk. Wetenschap werkt met het beginput dat de wereld te verklaren is. New Mysterianism klinkt als een God van de gaten theorie zonder God.

  5. Ach, zo merkwaardig is de positie van de new mysterians nou ook weer niet. Richard Feynman (de fysicus) heeft toch eens gezegd dat het hem niet zou verbazen als de problemen waar de natuurkundige voor komt te staan zo ingewikkeld zijn dat we ze nooit zullen kunnen oplossen. Dan kun je, in principe, niet eens weten of de wereld (‘de gehele werkelijkheid’) natuurlijk is of niet. Over wat je niet weet kun je niets zeggen: mysterie! Iets dergelijks bedoelt Nagel: hij betwijfelt of wij ooit een natuurlijke beschrijving van het bewustzijn kunnen geven.
    Je kunt Searle beschouwen als een new mysterian omdat hij denkt dat bewustzijn niet conceptueel kan kan worden verklaard (bewustzijn is gewoon wat het is, iets wat je ervaart: bewustzijn is nu eenmaal een biologisch gegeven, punt uit- wie weet, kunnen neurobiologen er in de toekomst iets verstandigs over zeggen). Met dergelijke opmerkingen jaagt hij Dennett op de kast, en dat is zielig. Feitelijk heb je niet zoveel aan de opvatting van Searle. Rood is gewoonlijk een eigenschap van biefstuk, maar daarom is rood nog niet hetzelfde als een biefstuk (zou echt heel leuk zijn: vandaag is dan misschien de ondergaande zon letterlijk een biefstuk). Bewustzijn kan dan wel in de hersenen zitten, maar daar volgt (logisch)niet uit dat bewustzijn hetzelfde is als hersenweefsel.
    Het voorbeeld van het gebouw moet aantonen dat je de kans loopt dat je, als je bewustzijn (bouwplan) en hersenweefsel (muren, stenen)aanelkaar gelijk stelt, je het bewustzijn helemaal wegredeneert of over het hoofd ziet. Alweer, voor wathet waard is.
    Searles vergelijking met het kristal (en zo heeft hij er nog wel een paar) moet aantonen dat bewustzijn op zich een fenomeen is dat niet verder te analyseren is (alweer: Dennett op de kast) maar dat desalniettemin wel biologisch is. Moet iedereen maar voor zichzelf uitmaken hoe helder dit standpunt is.
    En ja: alfa’s en beta’s wonen in andere werelden. Over het algemeen zijn beta’s erg slechte filosofen, en dat is jammer.

  6. Het zou de moeite waard kunnen blijken als filosofen wat natuurwetenschappelijke ondergrond bijleerden, zo te zien. Neem het voorbeeld van het kristal: kristallen hebben eigenschappen die weliswaar te analyseren zijn in termen van hun atomen, maar dat is het punt niet. Keukenzout bestaat uit Na en Cl, en de kristalvorm (kubus) volgt uit de eigenschappen van deze atomen; maar daarom is een kubus nog geen NaCl! De vorm van het kristal is een nieuwe eigenschap, die uit de atomen is af te leiden (zie structuurchemie) maar daarom worden kubus en de bouwstenen Na en Cl niet aan elkaar gelijk gesteld. Kristallen hebben eigenschappen als vorm, lichtdoorlatendheid, kleur die te bestuderen zijn op zich; maar vorm, lichtdoorlatendheid, kleur zijn verder te analyseren in de bouwstenen van het kristal. Zelfde met rode kleur: nitriet en spierweefsel zijn rood, en aan de hand van moleculaire eigenschappen is te zeggen waar dat rood vandaan komt.
    De voorbeelden (gebouw, biefstuk, ook de omschrijving van kristal) hebben geen van drieën enige biologische relevantie. Bewustzijn en hersenweefsel worden niet aan elkaar gelijk gesteld. Bewustzijn is biologisch een gevolg van hersenactiviteit bij grote mate van interactie tussen cellen. Het gaat om de mate van interactie. “Hersenprocessen en mentale processen zijn verschillende aspecten een eenzelfde biologisch proces”. Mentale processen zijn gevolgen van de hoge graad van connecties in een werkend brein.
    Er lijkt een overstap tussen niet verklaard en niet verklaarbaar bij New Mysterianism. Afwezigheid van een verklaring kan niet opgevat worden als een onmogelijkheid van verklaring – alles binnen de natuurlijke werkelijkheid. Tenslotte is dat hetgene waarover we het hebben. A priori uitgaan van de onmogelijkheid van een natuurwetenschappelijke verklaring zonder goed op te letten wat de natuurwetenschappen zeggen kan moeilijk een filosofisch gezond uitgangspunt zijn: een God van de gaten theorie zonder God. .

  7. Beste Gerdien, dat beta’s slechte filosofen zijn neem ik terug. Dat is een uitspraak die nergens op slaat. Prof. Drees is een goed voorbeeld van een beta die ook uitstekend kan filosoferen. En zo zijn er wel meer. En voor wat betreft je uitspraken over de new mysterians: ik kan er ook niets aan doen, dat denken ze nu eenmaal. Feitelijk lopen ze op de zaken vooruit. Ze zouden pas op de plaats moeten maken, maar ja, zoveel tijd van leven hebben ze niet.
    De term new mysterians is bedacht door Flannagan, en hij bedoelde dit dan ook een klein beetje plagend. Hij rekende er Searle overigens wel toe.

Comments are closed.