Close

Openingscollege NHL Enschede

Het is een beetje kort dag, maar toch vermeld ik het nog even: vanavond verzorg ik het openingscollege ter gelegenheid van de opening van het academisch jaar 2007-2008 voor de NHL opleiding Theologie, aan de Saxion Hogeschool te Enschede.

De lezing is voor alle belangstellenden gratis toegankelijk.

Het adres is: Saxion Hogeschool Enschede, M.H. Trompstraat 28. Saxion Hogeschool is uitstekend bereikbaar met openbaar vervoer, het station is op 500 meter afstand.

De avond ziet er alsvolgt uit:

  • 18.00 uur: inloop: welkom aan gasten/studenten/nieuwe studenten (koffie/thee staan klaar)
  • 19.00 uur: aanvang lezing
  • 19.45 uur: gelegenheid tot dialoog met de zaal
  • 20.15 uur: studenten krijgen informatie studiejaar aangeboden in lokalen
  • 20.30 uur: borrel in Grand Café Saxion Hogeschool.

Het onderwerp van mijn lezing is alsvolgt:

De menselijke conditie

Denken over God, mens en de begrensdheid van de technologische grenzenloosheid

Door Taede A. Smedes

Technologie is overal om ons heen en beïnvloedt ons doen en ons denken. Niet alleen verandert technologie onze leefwereld op ingrijpende wijze, maar het raakt ook de mens zelf direct. Techniek is bepalend geworden voor ons mensbeeld: hoewel technologie niet uniek is aan de menselijke soort (ook andere dieren kennen vormen van technologie-gebruik om bij voedselbronnen te komen), is de huidige menselijke technologie verregaand in staat om de grenzen van het mens-zijn te verleggen.

De technologische mogelijkheden van make-overs en plastische chirurgie maken het mogelijk onze lichamen permanent te veranderen. Met medicijnen kunnen processen in de hersenen veranderd worden, zodat iemand bijvoorbeeld minder last heeft van depressies; hierbij is dan wel sprake van een ingrijpende verandering van iemands persoonlijkheid. Via implantaten (gehoorimplantaten, kunstheupen, etc.) kunnen we falende biologische systemen verbeteren of zelfs vervangen. En door middel van computers, mobiele telefoons, e.d. zijn we in staat om allerlei cognitieve vermogens op te rekken. De mogelijkheden van technologie lijken eindeloos.

Deze grenzenloosheid van technologische mogelijkheden baart sommigen zorgen. Volgens velen zou de menselijke hoogmoed ingedamd moeten worden door bepaalde technologische ontwikkelingen te verbieden (bijvoorbeeld stamcel-onderzoek). Veel discussies over de toekomst van menselijke technologie zijn dan ook zwart-wit verdeeld in twee kampen: zij die het heil van de technologie verwachten, en zij die in technologie instrumenten van kwaad en menselijke onderdrukking zien.

In mijn openingscollege wil ik proberen die zwart-wit tegenstellingen te doorbreken en een genuanceerd beeld te schetsen van de relatie tussen de mens en haar technologie. Ik zal ingaan op de vraag op welke wijze technologie het mensbeeld verandert. Hier spelen allerlei vragen van filosofische aard mee, maar ook theologische vragen. Hoe verhoudt zich het menselijk technologiegebruik tot de idee dat de mens naar Gods beeld geschapen is?

Ik zal benadrukken dat de christelijke traditie doordrongen is van een interne spanning in het mensbeeld. Enerzijds is de mens geneigd tot het dierlijke en destructieve, anderzijds tot het verhevene en transcendente. Wijsheid bestaat erin die twee krachten in de mens in evenwicht te houden. Dat geldt ook voor de menselijke technologie, die bij uitstek een symbool is voor de menselijke drang tot zelftranscendentie. Vanuit een dergelijke theologie kan de natuurlijkheid van menselijke technologie gewaardeerd worden, als de drang tot het overstijgen van de eigen grenzen wordt gerelativeerd door het besef van een principiële en niet-reduceerbare begrensdheid.

Wel is het zo dat vanuit theologisch perspectief technologie net zo ambivalent is als de mens zelf: de mens verenigt in zich de twee naturen van zowel een engel als van een beest, en verkeert voortdurend in het spanningsveld tussen verheffend en inhumaan handelen. De theologie kan zo als kritische sparring-partner van de technologie gezien worden, die door te spreken over God het menselijke perspectief, de menselijke kwetsbaarheid, en de menselijke begrensdheid probeert te bewaken.

7 thoughts on “Openingscollege NHL Enschede

  1. De combinatie ‘vanavond’ en ‘Enschede’ maakt het voor mij onmogelijk om deze lezing bij te wonen. Jammer, maar helaas!
    “Volgens velen zou de menselijke hoogmoed ingedamd moeten worden door bepaalde technologische ontwikkelingen te verbieden.”
    Wat is hoogmoed, ontwikkelen of verbieden? Rare mensen, die mensen!

  2. Hallo Jan,
    Die man, die ik als tegenhanger van Jacques Ellul aanvoerde was Teilhard de Chardin. Maar ik denk niet dat je die bedoelde.
    De filosoof die ik aanhaalde als degene die zegt dat we allen natural-born cyborgs zijn, is Andy Clark. Clark heeft een aantal zeer lezenswaardige en interessante boeken geschreven, zoals Being There: Putting Brain, Body, and World Together Again en natuurlijk Natural-Born Cyborgs: Minds, Technologies, and the Future of Human Intelligence.
    Voor meer boeken over cyborgs e.d., zie HIER.

  3. Hallo Taedes,
    Ik(4e jaars studente theologie in Enschede) heb 4 september de lezing bijgewoond. Erg boeiend, ik(zelfbenoemd agnost…)kon me in veel van het gezegde goed vinden. Buiten dat wil ik het volgende opmerken. Ik zag het hierboven ook weer staan, en het is ook gezegd in de lezing. Je schrijft/zegt: ‘Met medicijnen kunnen processen in de hersenen veranderd worden, zodat iemand bijvoorbeeld minder last heeft van depressies; hierbij is dan wel sprake van een ingrijpende verandering van iemands persoonlijkheid’.
    Ik denk dat hier enige nuancering nodig is. Er kán verandering in persoonlijkheid plaatsvinden, dit hoeft echter niet. Integendeel. In de meeste gevallen zorgt het ervoor dat iemand juist weer de mogelijkheid heeft zichzelf te zijn, ongehinderd door de zwarte sluier van depressie. Zoals het er nu staat/zoals je het zegt lijkt het alsof er bij het gebruik van anti-deppressiva(over deze medicijnen heb je het toch?) altijd een persoonlijkheidsverandering optreedt, en dat klopt niet. Het zou jammer zijn als dat beeld bij mensen zou gaan leven, er zijn al genoeg vooroordelen t.o.v. dit soort psychische problematiek.
    Vriendelijke groet,
    Mariska Overman

  4. Beste Taedes, hierboven zeg je:
    ‘Ik zal benadrukken dat de christelijke traditie doordrongen is van een interne spanning in het mensbeeld. Enerzijds is de mens geneigd tot het dierlijke en destructieve, anderzijds tot het verhevene en transcendente. Wijsheid bestaat erin die twee krachten in de mens in evenwicht te houden.’
    Vooral die laatste zin intrigeert me: waarop baseer je dit? Noch de christelijke dogmatiek, noch de Bijbel kent een dergelijke defintie van ‘wijsheid.’ Voor zover mij bekend volgen beide het principe van de oude mens die moet sterven opdat de nieuwe mens kan leven. Ik ben benieuwd naar je reactie. Met vriendelijke groet, Kees-Jan

  5. Kees-jan,
    Aaangaande jouw opmerking over ‘wijsheid’;
    het(dat wat taedes schrijft) doet me denken aan de ‘gulden middenweg’, van, naar ik meen, Aristoteles. Waarop verschillende kerkvaderen vervolgens(en uiteraard op Plato)voortgebouwd hebben, en in die zin is een dergelijke opmerking over wijsheid heel erg bijbels/christelijk. Denk ik.
    Mariska

  6. Mariska, dat dacht ik ook.
    De oudtestamentische literatuur over wijsheid is vooral praktische levenswijsheid. Meer theoretisch, zagen de grieken wijsheid in de uitspraak ‘ken uzelf’, maar de Bijbel (bv. Prediker) zegt: kennis van God is het begin van wijsheid. Calvijn heeft dit samengebracht in een theologie van uitersten.
    Protestantse en Katholieke theologen zullen meestal niet zeggen: ‘zoek de gulden middenweg’, maar sporen de mensen in navolging van Jezus op tot een radicale ommekeer (het principe van de oude mens die moet sterven opdat de nieuwe mens kan leven). In de praktische theologie wordt echter veelal de menselijke maat toegepast.
    Lees bijvoorbeeld eens Romeinen 11 vers 32 tot en met hoofdstuk 13, voor een inzicht in het verschil tussen goddelijke wijsheid en menselijk streven. Een goed voorbeeld van vroege praktische theologie.
    Op zich heb je (Kees-Jan) wel een punt: als Taede het woord ‘evenwicht’ gebruikt, klinkt dat als een compromis – maar het is meer een (geestelijke) srijd om goed te leven.

Comments are closed.

%d bloggers like this: