Recensie van "Niet Los van God?" door René Fransen (ND)

René Fransen, voor veel bezoekers van mijn weblog wellicht geen onbekende, schreef op 26 oktober 2007 een zeer positieve recensie in het Nederlands Dagblad over het boek Niet Los van God? Geloof en wetenschap, waar ik elders al eens uitgebreid aandacht aan heb gegeven (zie HIER en HIER). Ik kon de recensie niet op het internet terugvinden. Hieronder volgt derhalve de hele tekst van de recensie. En let vooral eens op de laatste zinnen!


Een waardig debat over geloof en wetenschap

Niet los van God? Geloof en wetenschap

Didier Pollefeyt en Ellen De Boeck (red). Uitg. Acco Leuven. 2007. 360 blz. €28.-

DOOR RENÉ FRANSEN

Het lijkt soms al weer een tijd geleden, alle ophef over Intelligent Design, de gedachte dat het bestaan van een intelligente ontwerper aan te tonen is. In 2006 was er in Nederland nog een (tamelijk teleurstellende) debatreeks, georganiseerd door de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW). Ook in 2006 kwam een flink aantal Vlaamse en Nederlandse deskundigen op het terrein van de relatie tussen geloof en wetenschap bijeen voor een tweedaags congres aan de Katholieke Universiteit Leuven. Ook hier lag de nadruk op intelligent Design. De lezingen op dit congres zijn bewerkt en gebundeld in een boek met als titel: Niet los van God?

Vanuit Nederland kwamen onder meer theoloog Gijsbert van den Brink en filosoof René van Woudenberg, die onlangs met Cees Dekker het boek Omhoog kijken uit Platland uitbrachten, ook al met een debat over de relatie tussen geloof en wetenschap. Verder was aanwezig theoloog Taede Smedes, tegenwoordig werkzaam aan de KU Leuven, die een aantal jaren geleden op dit thema promoveerde. Van de Vlamingen is vooral Johan Braeckman, een filosoof die veelvuldig over het darwinisme publiceerde en verbonden is aan de Universiteit van Amsterdam, in Nederland bekend.

Redeneerfout

In de bundel gaan sommige sprekers op elkaar in, wat het boek dynamiek geeft. Zo stelt in de eerste bijdrage Joel De Ceulaer dat wetenschap en religie met elkaar in botsing komen wanneer de religie iets wil verklaren, zoals homoseksualiteit. Dat kan niet. zegt De Ceulaer, want God heeft de mens niet geschapen, dat heeft de natuurlijke selectie gedaan. En die natuurlijke selectie heeft – bij tal van diersoorten – ook homoseksueel gedrag gecreëerd, dus kun je dat met een beroep op de Bijbel geen zonde noemen. Wie nu de tenen voelt krommen (de natuurlijke selectie heeft immers ook dieren voortgebracht die de kinderen van hun partners doden, mogen mensen daarom ook hun stiefkinderen uit de weg ruimen?) wordt in de volgende lezing al op zijn wenken bediend.

Lieven Boeve laat de redeneerfout van De Ceulaer zien en concludeert dat het accepteren van gedrag omdat het ‘natuurlijk’ is, versluiert dat er levensbeschouwelijke keuzes gemaakt worden. Boeve stelt ook dat de wil om te verklaren, om na te denken over leven en samenleven vanuit het geloofsleven, bij het christendom hoort. En het is ook helemaal niet zo’n probleem, zolang vanuit de levensbeschouwing steeds opnieuw de discussie met de maatschappij wordt aangegaan.

De bijdragen variëren nogal in opzet, van vaag geklets tot heldere analyses. Een voorbeeld van dat laatste is de bijdrage ‘God en evolutie’, waarin Johan De Tavenier nog eens de mythe doorprikt dat geloof en wetenschap tot ver in de negentiende eeuw met elkaar in oorlog waren, waarna Darwin de gelovigen een beslissende slag toebracht. Deze mythe – die helaas ook in christelijke kringen nog wordt geloofd – is niet gebaseerd op de feiten. Een heldere, maar minder genuanceerde bijdrage komt van Johan Braeckman, die zich opnieuw een gehard materialist toont. Alles volgt uit de materie, zoals de titel ‘Van evolutietheorie tot zingeving’ al zegt. Maar ondertussen neemt hij allerlei stellingen in, die wellicht door de natuurwetten geïnspireerd zijn, maar toch ook weer levensbeschouwelijke keuzes vormen.

Collega-filosoof Guido Vanheeswijck formuleert evenwichtiger: wetenschap en religie zijn “aparte taalspelen met een eigen statuut”. Beide gaan echter over dezelfde werkelijkheid. En de wetenschap moet niet de fout maken die de religie in het premoderne Europa maakte, door onrechtmatig de autoriteit op te eisen om over de hele werkelijkheid uitspraken te doen. Wetenschap noch religie kan de gehele werkelijkheid beschrijven.

Een vage bijdrage is bijvoorbeeld die van Gerard Bodifée. die religie serieus wil nemen maar er tamelijk verlegen mee lijkt. Religie gaat volgens hem over ‘goedheid’, het leven is bedoeld om, bijvoorbeeld in lijn met de Bergrede, het kwaad te verminderen. Ook de bijdrage van René van Woudenberg is moeilijk te volgen. Zijn vraag of we kunnen uitsluiten dat er ontwerp in de natuur is, is er een die niet te beantwoorden is. Hij probeert het toch. met tal van analogieën die niet altijd even overtuigend zijn.

Bezwaren ontkracht

Taede Smedes en Gijsbert van den Brink gebruiken hun opstellen om onjuiste kritiek op de Intelligent Design-beweging te weerleggen. Smedes, die aangeeft overwegend negatief te staan tegenover ID, laat zien datje ID niet zomaar gelijk kunt schakelen met het (jonge aarde) creationisme. Van den Brink ontkracht een aantal bezwaren tegen ID, maar vindt ook een bezwaar dat wel steekhoudend is. Hij sluit af met de ‘Raad van Gamaliël’ (Handelingen 5:34 – 39): als ID werk is van ideologisch bevooroordeelde amateurs, dan verdwijnt het vanzelf.

Aan het slot volgt nog een boeiend debat, waarin Patrick Loobuyck pleit voor het ‘fictionalisme’, het vellen van oordelen waarvan we ons bewust zijn dat ze niet geldig zijn, maar waarvan we impliciet veronderstellen dat ze wel bruikbaar, gepast en wenselijk zijn. We doen alsof. En inderdaad. Wanneer we spreken alsof er een God bestaat, maar als het er op aan komt (wanneer geloof en wetenschap elkaar in de haren lijken te zitten, bijvoorbeeld) erkennen dat er geen God is, dan is er geen probleem. Behalve dan dat zo’n houding tamelijk tweeslachtig is, en dus feitelijk niet bruikbaar, wat ook door de volgende auteur wordt aangetoond. Na nog een aardige bijdrage, waarin theoloog Gijs Dingemans onder meer stelt dat het kwaad in de wereld een keerzijde is van de menselijke vrijheid, gaat het boek helaas als een nachtkaars uit, met een zweverig en warrig stuk van theoloog Jacques Haers.

De bundel bevat een breed spectrum aan meningen. Extra boeiend aan dit boek is dat alle bijdragen van denkers uit de Lage Landen komen. Het is jammer dat de Nederlandse KNAW er vorig jaar niet in slaagde een debat van dit niveau te organiseren.


AANVULLING: Zojuist heb ik toch – na lang moeten zoeken – de tekst op de ND-site weten te traceren. HIER is de link.

1 thought on “Recensie van "Niet Los van God?" door René Fransen (ND)

  1. Volgens Fransen: “Van den Brink ontkracht een aantal bezwaren tegen ID, maar vindt ook een bezwaar dat wel steekhoudend is.”
    Welke bezwaren vond Van den Brink wel en niet steekhoudend?

Comments are closed.