Opnieuw het dilemma in de media

Moet je kiezen tussen geloof of evolutie? Nee. Het is een vals dilemma. Maar een dilemma dat in de media voortdurend in stand wordt gehouden.

Neem de idiote opmerkingen – als hij ze gemaakt heeft – van Menno Schilthuizen, bioloog van Naturalis. In het Reformatorisch Dagblad van vandaag staat dat hij op een symposium gezegd zou hebben: „Of je kiest voor een Schepper aan Wie je je onderwerpt, of je kiest voor evolutie.”

Schilthuizen, evolutiebioloog bij Naturalis, zei dat de waarheid geen „mengbeker” is en dat geloof en evolutie onverenigbaar zijn. „De mens is onderdeel van het complexe leven op aarde dat een blik biedt op een adembenemende maar zinloze schoonheid.”

Dit is op zichzelf een heel kwalijke uitspraak om een aantal redenen. (1) Het mag zo zijn dat de waarheid geen mengbeker is, maar we kennen de waarheid niet. Als Schilthuizen meent dat evolutie de waarheid is, dan stapt hij buiten het domein van zijn wetenschappelijke expertise en doet hij een metafysische uitspraak. Hier wordt wetenschap ingeruild tegen wetenschapsgeloof (sciëntisme). Tegen een dergelijke grensoverschrijding mogen theologen en filosofen zich terecht tegen verzetten. (2) Ten tweede kan het best eens zo zijn dat er meerdere waarheden zijn (ik vind dat zelfs zeer waarschijnlijk) die ieder op een bepaald domein geldig zijn. Geloof en evolutie kunnen dus beide waar zijn binnen hun eigen domein. Religie doet namelijk geen wetenschappelijke uitspraken (al pretenderen sommige creationisten dat wel), en wetenschap is geen religieus geloof. Ergo, filosofisch begeeft Schilthuizen zich op glad ijs. (3) Ten slotte: door te spreken over “zinloze schoonheid” doet Schilthuizen opnieuw een uitspraak die niet-wetenschappelijk is. Hij mag dat op persoonlijke titel doen, maar niet als bioloog. Opnieuw is hier sprake van een intolerabele grensoverschrijding.

Schilthuizens optreden laat zien dat hij geen idee heeft waar religie over gaat, maar zijn mening al lang paraat heeft.

Merk overigens op dat creationisten net als Schilthuizen spreken over een dilemma: “De creationist drs. H. Hoogerduijn ziet ook geen andere mogelijkheid dan een keuze tussen schepping of evolutie.” Creationisten en atheïsten delen dus hetzelfde geloof in een vals dilemma. Het is ook precies daarom dat ze diametraal tegenover elkaar staan, maar toch dezelfde taal spreken.

16 thoughts on “Opnieuw het dilemma in de media”

  1. “Creationisten en atheïsten delen dus hetzelfde geloof in een vals dilemma.”, dat komt een beetje generaliserend over. Da’s niet zo mooi, Taede.
    Daarnaast vraag ik me af welke Schepper Schilthuizen precies bedoelt. Heeft hij het over de christelijke variant. Zo ja, dan is zijn “idiote opmerkingen – als hij ze gemaakt heeft –” nog niet zo gek.

  2. Taede, ik weet dat jij meent dat evolutie en schepping te rijmen zijn (daar gaat je nieuwe boek over), maar ik vind dat je hier te gemakkelijk stelt dat het een vals dilemma is. Of dit wel of niet een vals dilemma is, is een interessante filosofische discussie. Ik krijg de indruk dat jij meent dat die (bijna?) bij voorbaat al beslecht is. Ik denk dat hier inderdaad sprake is van een dilemma en dat heb ik uitgebreid beargumenteerd (wat net hier als publicatie is verschenen). Het is geen logisch dilemma, maar wel een waarschijnlijkheidsdilemma: evolutie maakt het bestaan van een theïstische God onwaarschijnlijker dan het niet-bestaan daarvan.
    Dit is inderdaad geen wetenschapsuitspraak, maar wel een door wetenschap geïnformeerde filosofische uitspraak. Maar wat is daar mis mee? Waarom is het zo kwalijk? Je hebt duidelijk moeite met een wetenschapper die meent dat evolutie en schepping niet te rijmen zijn (zoals Schilthuizen), maar waarom niet met een wetenschapper die meent dat ze wél te rijmen zijn (zoals Dekker)? Beide zijn filosofische uitspraken!
    Je schrijft voorts: “Geloof en evolutie kunnen dus beide waar zijn binnen hun eigen domein. Religie doet namelijk geen wetenschappelijke uitspraken (al pretenderen sommige creationisten dat wel), en wetenschap is geen religieus geloof.”
    Met alle respect, maar dit is flauwekul. Alle grote wereldreligies (bepaalde vormen van boeddhisme uitgezonderd misschien) doen uitspraken over zaken die binnen het domein van de wetenschap vallen, waardoor het wetenschappelijke uitspraken worden. Voorbeelden te over: de historiciteit van de zondeval (eeuwenlang door zo’n beetje alle christelijke denominaties verdedigd, maar weerlegd door evolutiebiologie), de Exodus (centraal in de joodse traditie, maar door historisch onderzoek weerlegd), bidden helpt bij genezing (weerlegd door medisch onderzoek), een onsterfelijke ziel (weerlegd door neurowetenschappelijk onderzoek) enzovoort. Religies doen allerlei wetenschappelijke uitspraken, maar die bleken keer op keer wetenschappelijk onhoudbaar te zijn.
    Dat de schoonheid in de natuur zinloos is, kun je prima als bioloog zeggen. Voor zinvolle schoonheid is immers een doel van die schoonheid nodig, en daarvoor is geen enkele evidentie, integendeel: de evolutiebiologie laat bij uitstek zien dat de (levende) natuur het product is van doelloze natuurkrachten en –mechanismen, niet van een doelgericht ontwerp.

  3. @ Bart,
    We hebben het hier al zo vaak over gehad, dat ik eigenlijk geen zin heb om de discussies die we op mijn weblog en op dat van Gert hebben gevoerd nog eens te herhalen. Jij hebt gewoon een wetenschappelijke kijk op zaken die ook alle religieuze uitspraken reduceert tot wetenschappelijke uitspraken. Als je alleen een hamer hebt, bestaat de hele wereld uit spijkers. Je voorstelling van zaken dat de wetenschap allerlei religieuze zaken zou hebben gefalsifieerd is klinkklare onzin. De neurobiologie kan niets zeggen over een onsterfelijke ziel, maar alleen iets over hersenfuncties. Je moet eerst een nauwkeurige analyse geven van het zielsbegrip voordat je zo’n uitspraak doet. Als je zo’n analyse geeft, zul je gauw genoeg merken dat de ziel in de geschiedenis nooit is gereduceerd tot de cognitieve vermogens van de mens. Verder, Exodus heeft wellicht niet zo plaatsgevonden als in de Bijbel beschreven staat, maar historici zijn het erover eens dat er iets gebeurd is dat zoveel impact heeft gehad op mensen toen, dat de verhalen erover toen zijn ontstaan. Exodus is dus gefalsifieerd en toch ook niet. En zo kan ik nog wel even doorgaan (maar daar heb ik geen zin in).
    Waarom zou evolutie het bestaan van God onwaarschijnlijk maken? Ik ben geen theïstische evolutie-aanhanger, maar de stelling dat evolutie Gods manier van scheppen is – het evolutieproces ís de handeling – dan heb je toch EN geloof EN evolutie? Dan is er helemaal geen dilemma dat je moet kiezen. En dat is niet alleen de visie van Dekker, maar van veruit de meeste gelovigen!
    Het probleem met de uitspraak van Schilthuizen, is dat hij de uitspraak van Dekker volledig negeert. Als Dekker zegt dat geloof en evolutie te rijmen zijn, dan is dat gewoon zo. Dekker is een gelovige én iemand die evolutie aanneemt. Dan is dat toch geen probleem? Schilthuizen is een atheïst met een mening over geloof – of beter gezegd: zoals de meeste atheïsten heeft hij een mening over wat geloof zou moeten zijn, want aan een genuanceerd en doordacht geloof hebben veel atheïsten een broertje dood, omdat die niet in de atheïstische hokjes valt – en als hij zegt dat geloof en evolutie niet te rijmen zijn, dan neem ik Dekker als gelovige serieuzer dan Schilthuizen als atheïst. Als Schilthuizen een keurige analyse zou maken van wat hij denkt dat religieus geloof is, en vervolgens puntsgewijs zou gaan kijken waar geloof en evolutie elkaar uitsluiten, dan zouden we een serieuzer basis hebben voor een discussie, maar dan zou er gauw genoeg blijken dat Schilthuizen er vreselijk naast zit.
    Schilthuizen heeft alleen gelijk wat betreft creationisten, en dat wordt dus ook bevestigd door de creationist zelf. Maar dit is slechts één vorm van religieus geloof, en bovendien een minderheid (ja, ik weet dat je dat niet accepteert).

  4. Bart Klink, als je meent dat Taede’s uitspraak een filosofische is, waarom ga je er dan vervolgens mee om alsof het een absolute uitspraak is?
    Taede zegt: Geloof en evolutie kunnen dus beide waar zijn binnen hun eigen domein. Religie doet namelijk geen wetenschappelijke uitspraken (al pretenderen sommige creationisten dat wel), en wetenschap is geen religieus geloof.
    Taede gebruikt het woord ‘kunnen’. Deze conditionele bewering werkt dus door in de vervolgzin. Je moet Taedes bewering dus lezen alsof dit een als-dan constructie is.
    Laten we echter veronderstellen dat het water Taede nu echt in het hoofd gelopen is, en dat hij, net als jij, vindt dat alle godsdiensten zo letterlijk mogelijk moeten worden geinterpreteerd: waarom zouden we dan zo ingewikkeld en aanstellerig de gehele wetenschap er bij slepen: je hoeft maar een paar regels in een van de vele heilige boeken van welke religie dan ook te snuffelen om te zien dat ze geen van alle consistent zijn.
    Waarom doen atheisten altijd zo moeilijk? Als je je zelf dan de vrijheid gunt om de meest letterlijke lezingen onder vuur te nemen (want dat zijn de opvattingen van het volk, de gewone gelovige- en de mening van het volk, die schijnt voor de atheist gezaghebbend te zijn), dan hoef je daar toch de hele kwantummechanica en de moderne natuurkunde en de halve evolutiebiologie niet bij te slepen?
    Alleen het idee van een drie-eenheid al; of ‘het nirwana’ dat door mensen niet kan worden gekend (en vervolgens krijgen we een volledige beschrijving van dit nirwana).
    Kortom, Taede zal wel bedoelen: het is mogelijk om een niet letterlijke lezing van de religies te geven, enz. De bijbel lezen we ook niet letterlijk. We geloven ook niet dat hosties echt veranderen in vlees, enz. Maar we geloven wel dat religies zinvol zijn en dat ze functioneel zijn (of mag dat ook al niet van de gewone gelovige: de gewone gelovige is een machtig wapen in handen van de atheist 😉
    Maar nog beter: eigenlijk hoort het zo dat je je tegenstander even de kans geeft om uit te leggen wat hij bedoelt. Misschien moet je dat alsnog doen.

  5. Bart: Taede heeft al gereageerd terwijl ik mijn reactie nog aan het schrijven was. Bekijk zelf maar of je hem inmiddels beschouwt als achterhaald.

  6. Taede, mijn punt is juist dat religieuzen zelf allerlei spijkers creëren die vervolgens onder de wetenschappelijke hamer terechtkomen, dat doe ik niet. Ik reduceer ook niets tot wetenschappelijke uitspraken, ik wijs er slechts op dat veel religieuze claims gebaseerd zijn op wetenschappelijke claims of zelfs zelf wetenschappelijke claims zijn (ongeacht eventuele symbolische waarde). Het hebben van een onsterfelijke ziel is een mooi voorbeeld van het eerste: de ziel wordt geacht de zetel te zijn van persoonlijkheid, gedachten, wil en de dood te kunnen overleven. Dit is in strijd met de neurowetenschappen: alles als aan de immateriële en onsterfelijke ziel werd toegeschreven blijkt voort te komen uit de materiële en sterfelijke hersenen. Er blijft niets over voor de ziel. De Exodus een mooi voorbeeld van het laatste: het grootse verhaal over de slavernij in Egypte, de bevrijding daarvan, het trekken door de woestijn en de verovering van het beloofde land blijkt historisch totaal niet te kloppen. Als er al iets gebeurd is, moet het om een zeer kleine groep mensen gaan die achteraf het verhaal gigantisch hebben opgeblazen. Mijn pointe was echter dat dit een voorbeeld is van een belangrijke religieuze claim die wetenschappelijke gezien onhoudbaar is gebleken, en dat jouw stelling dat religie geen wetenschappelijke uitspraken doet dus simpelweg niet klopt.
    Over waarom evolutie het bestaan van een theïstische God onwaarschijnlijk zou maken heb ik een heel artikel geschreven. Misschien wel mijn voornaamste argument is dat het doelloze, wrede en verspillende evolutieproces een veel waarschijnlijker mechanisme is voor het ontstaan van de biodiversiteit in een goddeloze wereld dan als scheppingsmechanisme van een almachtige, alwetende en algoede God, zoals de theïstische pleegt te zijn. Het Bijbelse scheppingsverhaal, waarin God in één keer alles goed schept, zou daar veel beter bij passen, maar juist dat bleek niet te kloppen.
    Dat de meeste gelovigen evolutie en schepping weten te combineren geloof ik niet. Ze accepteren evolutie zelden tout court, heel vaak wordt God er toch nog bijgehaald die als een deus ex machina de mens moet produceren. De r-k-kerk doet dit (zie mijn artikel) en zelfs wetenschappers waarvan beweerd wordt dat ze geen probleem hebben met evolutie doen het. Collins heeft zijn Moral Law die alleen van God afkomstig kan zijn, Miller introduceert God als kwantumknutselaar en Conway Morris heeft God nodig voor het ontstaan van “the mind”.
    Dat er geen probleem is tussen evolutie en schepping omdat er mensen zijn die beide (gedeeltelijk) kunnen combineren, vind ik, met Jerry Coyne, hetzelfde als zeggen dat er geen probleem is tussen huwelijk en vreemdgaan omdat er mensen zijn die dat weten te combineren. De centrale vraag is m.i.: botsen centrale aspecten van theïsme en evolutie dusdanig met elkaar dat theïsme onwaarschijnlijker wordt dan atheïsme of niet? Ik denk van wel en heb dat uitgebreid beargumenteerd in mijn artikel.

  7. Jan, naast mijn reactie aan Taede een kleine reactie aan jou.
    Hoe kom je er toch bij dat ik meen dat “alle godsdiensten zo letterlijk mogelijk moeten worden geïnterpreteerd”? Ik schrijf dat nergens en beweer dat ook helemaal niet. Waar ik op wijs, is dat religies vele claims doen in het domein van de wetenschap, en dat daarmee Taedes stelling dat religie geen wetenschappelijke uitspraken doet niet opgaat. Ik beweer niet dat de zondeval een historische gebeurtenis is of dat de Exodus daadwerkelijk heeft plaatsgevonden, dat doen gelovigen zelf!

  8. Taede: “Dekker is een gelovige én iemand die evolutie aanneemt. Dan is dat toch geen probleem?” Dekker is toch wel iemand die na bestudering van het onderwerp, en nadat hij enige boeken had gepubliceerd, zijn opvattingen uiteindelijk heeft bijgesteld, met als collateral damage dat Andries Knevel hem gevolgd is. Dus niet alle vormen van geloof zijn compatibel met evolutie, lijkt mij.

  9. @ Bart,
    Je schrijft: Ik beweer niet dat de zondeval een historische gebeurtenis is of dat de Exodus daadwerkelijk heeft plaatsgevonden, dat doen gelovigen zelf!
    Oke, geef dan eens voorbeelden waarbij gelovigen/theologen dergelijke ‘vermeende’ wetenschappelijke uitspraken doen – en dan wil ik nu eens geen voorbeelden van creationisten en ID’ers, maar van toonaangevende denkers (theologen en filosofen die zich met religie bezighouden) als bijvoorbeeld (dit is slechts een kleine selectie) Dietrich Bonnhoeffer, Paul Tillich, Gianni Vattimo (atheïst EN gelovige!), René Girard, Slavoj Zizek, Paul Ricoeur, Emmanuel Levinas, John Caputo, Catherine Keller, Mary Daly, Catherine Mowry LaCugna, Sallie McFague – moet ik nog even doorgaan? Deze denkers zijn allen filosoof of theoloog EN gelovig en maken momenteel in de theologie volledig de dienst uit. Zij zijn toonaangevend en bepalen de theologische agenda’s. Laat dan eens zien hoe deze denkers wetenschappelijke uitspraken doen die door de natuurwetenschap omver gehaald zijn.
    Kijk, dat creationisten uitspraken doen die in strijd zijn met de wetenschap, dat weten we nu allemaal wel. Daar hoeven we het niet meer over te hebben. Net als veel atheïsten moeten ook creationisten niets van academische theologie hebben. Ik neem creationisten dus theologisch ook helemaal niet serieus (zij mij ook niet).
    Maar jij veegt hier met een paar toetsen de hele Westerse theologie van tafel. Dan moet je echt met iets meer komen dan met wat claims dat gelovigen zelf wetenschappelijke uitspraken doen.
    Overigens heb ik je artikel over theïstische evolutie nog eens bekeken. Interessant – een vertaling van je Nederlandse artikel – maar ook gewoon een stroman die je opzet. Je citeert wat je te pas komt, maar op echte theïstische evolutie-denkers als Ted Peters, Martinez Hewlett (een bioloog notabene!) en John Haught ga je niet in. Als je hun versies van theïstische evolutie wilt aanvallen, zul je in ieder geval op hun metafysica van de toekomst moeten ingaan. Dat doe je niet, en daarmee sla je de plank mis. Jij reduceert theïstische evolutie tot het mechanisch-causale-Gods-handelen-denken dat nog altijd door sommige theologen of wetenschappers-cum-theologen wordt aangehangen, maar dat door de meeste theologen van tafel wordt geveegd als achterhaald. Bovendien is dit slechts een versie van theïstische evolutie – Peters & Hewlett geven een heel spectrum van denkers die onder de parapluterm ‘theïstische evolutie’ passen, en scharen daar zelfs atheïste Ursula Goodenough onder (en ik heb haar daar nooit tegen horen protesteren!), maar daar ga je dan weer niet op in.

  10. @ Martin,
    Ik zal de laatste zijn die zegt dat Dekker geen vreemd geval is ;-). Er zijn inderdaad vormen van geloof die strijdig zijn met evolutie. Dat bestrijd ik ook helemaal niet. Bart doet echter een generaliserende claim, door te zeggen of tenminste te suggereren dat godsgeloof en evolutie NOOIT samengaan.
    Mijn punt was dat Bart voortdurend zegt dat geloof en evolutie niet samengaan. Nu is de vraag: hoe ga je dat bepalen? Bart denkt het dan beter te weten dan Dekker die nota bene zelf gelovige zegt geen probleem te hebben met de evolutie (common descent, natural selection, etc.). Kijk, Bart ziet een probleem tussen evolutie en godsgeloof. Dat is best. Maar hij respecteert dus de integriteit van Dekker niet als hij zegt dat er alsnog een spanning is. Bart weet het dus beter dan Dekker, en dat vind ik hoogmoedig en arrogant.

  11. @ Bart,
    Jij schrijft: “Dat de schoonheid in de natuur zinloos is, kun je prima als bioloog zeggen. Voor zinvolle schoonheid is immers een doel van die schoonheid nodig, en daarvoor is geen enkele evidentie…”
    Wat jij dus niet begrijpt is dat zowel de claim dat de natuur zinvol is als de claim dat de natuur zinloos is beide METAFYSISCHE claims zijn. Het zijn geen biologische claims. Dus Schilthuizen mag die claims wel doen, maar mag niet claimen dat het BIOLOGISCHE claims zijn, want het zijn gewoon persoonlijke opvattingen.
    Verder schrijf je: “Misschien wel mijn voornaamste argument is dat het doelloze, wrede en verspillende evolutieproces een veel waarschijnlijker mechanisme is voor het ontstaan van de biodiversiteit in een goddeloze wereld dan als scheppingsmechanisme van een almachtige, alwetende en algoede God, zoals de theïstische pleegt te zijn.”
    Ook hiervan geldt dat je allerlei metafysische, niet-biologische en normatieve uitspraken doet (doelloos, wreed, verspillend), en dan ook nog eens aankomt met het begrip waarschijnlijkheid (wat is je criterium voor wat waarschijnlijk is?).

  12. Bart, ik zal het kort houden, want Taede heeft het punt beter omschreven dan ik het uberhaupt kan: het is vrij zinloos om steeds met een versie van religie aan te komen draven die, volgens jou, kenmerkend is voor de gelovige. Ik zal niet ontkennen dat er hele volksstammen zijn die het geen zier kan schelen of hun opvattingen wetenschappelijk relevant zijn. Ik ken ze ook wel. -Het punt is dat dergelijke opvattingen niets met goede filosofie en theologie te maken hebben. Het aanvallen van dergelijke opvattingen heeft, in het verlengde daarvan, daarom ook niets met goede of interessante filosofie te maken. Het zijn nodeloze oefeningen. Bovendien is het allemaal al een keer gedaan. Ik heb het filosofische deel van je artikel bekeken en er staat geen enkel argument in dat van je zelf is.
    De eerste 10 jaar van de nieuwe eeuw zijn alweer bijna voorbij. Ik geloof niet dat iemand werkelijk nog opkijkt van het zoveelste bericht waaruit blijkt dat Mozes eigenlijk geen baard had.

  13. Taede, voorbeelden van wetenschappelijke claims als de historiciteit van Adam en de zondeval heb ik uitgebreid aangehaald in mijn artikel. Je vindt ze terug in vele grote theologische documenten (ook in Nederlandse, zie mijn Nederlandse artikel hierover) en in teksten afkomstig van het Vaticaan. Dit zijn documenten met grote theologische impact en zijn niet geschreven door theologisch ongeschoolden. Gijsbert van den Brink, ook niet bepaald theologisch ongeschoold, erkent in zijn bijdrage in Worm dat veel van de problemen die ook ik aandraag serieus zijn, maar probeert tot een (m.i. onsuccesvolle) oplossing te komen. Daarnaast hebben we kardinaal Schonborn (theoloog) en Plantinga (toonaangevende godsdienstfilosoof) die beiden ID verdedigen. Er zijn natuurlijk theologen zijn die daar anders over denken, maar ik vraag me af in hoeverre ze werkelijk geen uitspraken doen die in het domein van de wetenschap vallen (en daaronder valt zelfs bidden voor genezing al).
    Natuurlijk kan ik in mijn artikel niet iedereen die over theïstische evolutie geschreven heeft aanhalen, maar die ik aanhaal zijn zeker niet de eerste de besten. Miller is een wetenschapper en diende als expert witness in de Dover-rechtzaak, Ruse wordt beschouwd als een groot expert op dit gebied, Goulds positie is die van grote wetenschappelijke organisaties en de r-k-kerk spreekt voor zich. Van Haught heb ik zijn weerwoord aan de ‘nieuwe atheïsten’ gelezen en vond dat zwak (zie mijn recensie (PDF)). Ook heb ik een interview met hem gehoord over evolutie en God en ook daarin ging hij nauwelijks in op de argumenten die ik gebruik. Op de definitie van theïstische evolutie die Peters & Hewlett hanteren ben ik destijds al ingegaan in mijn repliek op jouw reactie.
    Ik denk dus dat ik mij ruim voldoende heb verantwoord wat de theologische kant betreft. Als jij meent dat er theologen zijn die wel een overtuigend weerwoord hebben op ‘mijn’ kritiek (ik ben natuurlijk niet de eerste en de enige), ben ik daar erg benieuwd naar. Misschien dat je een concrete titel kunt aanraden, dan zal ik kijken of de VU-bieb die heeft.
    Ik weet dat het een populaire gedachte is om de uitspraak dat de natuur zinvol/zinloos is te bestempelen als een metafysische, maar ik ben het daar niet mee eens. Het is in allerlei wetenschappelijke disciplines gebruikelijk om processen als zinloos of doelloos te bestempelen, zonder dat filosofen/theologen gaan roepen dat deze wetenschappers metafysica bedrijven. Wie heeft er moeite met een geoloog die zegt dat aardschollen zinloos heen en weer schuiven? Wie heeft er problemen met een medicus die zegt er geen zin is in het krijgen van een bepaalde vorm van kanker? Wie heeft er moeite met een meteoroloog die zegt dat het pad van een orkaan doelloos is? Als er geen enkele evidentie is voor een zin of een doel, gaan we ervan uit dat die er niet is. Dit is algemeen geaccepteerd, behalve wanneer het processen betreft die ons geproduceerd hebben. Evolutie staat juist lijnrecht tegenover de teleologie van de vele eeuwen daarvoor.
    Dat het evolutieproces doelloos, wreed (i.e. veel onnodig leed veroorzakend) en verspillend is, zijn m.i. empirische uitspraken die je ook wetenschappelijk kunt toetsen, geen metafysische. Als je dat accepteert, is het niet moeilijk in te zien dat evolutie waarschijnlijker is in een wereld die het resultaat is van blinde natuurkrachten dan in een wereld geschapen door een almachtige, alwetende en algoede God.

  14. Jan, ik kom niet steeds met een nieuwe versie van religie aandraven, ik kijk naar wat gelovigen zelf daarover hebben geformuleerd in hun grote documenten. Zie verder mijn reactie aan Taede.

  15. Via de weblog van Rene Franssen kwam ik op een interessant artikel van theoloog (!) Mart Jan Paul over de uitleg van Genesis. Over de uitleg van Genesis maakt hij veel dezelfde punten als ik maak in mijn artikel over theïstische evolutie. Hij verwijt mensen die evolutie met het joods-christelijke scheppingsverhaal menen te kunnen combineren een uitleg hebben van Genesis die in strijd is met de tekst zelf en de christelijke traditie. Ze passen de betekenis van de tekst aan aan wetenschappelijke ontwikkelingen, daarbij de oorspronkelijke betekenis uit het oog verliezende.
    Ik vind dat een kwalijke zaak, maar vanwege een andere reden dan Paul. Paul wil de oorspronkelijke betekenis behouden omdat hij denkt dat dat Gods betekenis is, ik wil aan de oorspronkelijke betekenis vasthouden vanuit literair oogpunt. Genesis bevat een prachtige verzameling mythen. Hun historische betekenis hebben ze verloren door wetenschappelijke ontwikkelingen, maar hun literaire waarde niet. Je moet ze beschouwen als onjuist gebleken voorwetenschappelijke verhalen over het ontstaan van de wereld en de mens, de rol van de mens in de wereld en de rol van de mens tot God, niet als een gedicht dat je zo kunt uitleggen als het je goeddunkt. Door Genesis zodanig op te rekken dat het te rijmen valt met modern wetenschappelijk inzicht, doe je tekort aan de literaire waarde.
    Belangrijk vind ik ook het citaat: “Keer op keer wordt het creationisme het verwijt gemaakt dat het Gen.1-3 als een natuurkundige of wetenschappelijke tekst leest, en men neemt hiertegen vervolgens gemakkelijk stelling.10 Dit is echter een simplificatie en het verwijt is over het algemeen niet terecht. Juister is om het standpunt als volgt weer te geven: er worden hier zaken geopenbaard die aan ons wetenschappelijk denken voorafgaan.” Ook wordt door liberale theologen nogal eens beweerd dat een historische lezing van Genesis een modern uitvinding is, maar Paul laat goed zien dat dit beslist niet zo is.
    Tot slot: Paul beweert dat Behemoth en Leviathan dinosauriërs moeten zijn geweest. Dit is natuurlijk wetenschappelijk onmogelijk, maar zijn punt dat de traditionele vertalingen als “nijlpaard” en “krokodil” onterecht zijn deel ik (ze doen geen recht aan de beschrijvingen). Het waren duidelijk mythologische wezens.

Comments are closed.