Losgeslagen kritiek op de evolutietheorie

De rel rond de EO en natuurdocumentaires is discussiepunt op ontzettend veel weblogs. Zie bijvoorbeeld de lijst van Gert Korthof. Ik zit zo af en toe eens door de honderden (ondertussen in totaal ruim duizend) reacties heen te bladeren. Wat me dan opvalt, is dat veel mensen de EO gelijk geven. Er zijn natuurlijk veel creationisten die hun ziel en zaligheid in die reacties leggen om de evolutietheorie een rotschop te verkopen. Maar er zijn ook veel gewoon kritische reacties tegen de evolutietheorie. Mensen die menen dat het chique is om de evolutietheorie te betwijfelen. Ik moet af en toe denken aan de woorden van Bram Moszkovicz van afgelopen zondag in Zomergasten. Hij noemde het voorbeeld van Mulisch die op universiteiten wordt gelezen en vooral bekritiseert. Moszkovicz zei zoiets als dat het in was om iets wat boven het maaiveld uitsteekt, direct omlaag te halen.

Dat gold natuurlijk in eerste instantie voor Moszkovicz zelf, maar hij heeft wel een punt. Vanuit het postmodernisme is het een sport geworden om de ‘grote verhalen’ en alles wat bijzonder is, te ontdoen van tover en magie en te reduceren tot een klein verhaaltje onder velen. Dat gebeurt niet alleen bij Mulisch, maar ook in religie.

Erosie van autoriteit

Praat maar eens met predikanten en je hoort de raarste verhalen. Mensen durven vandaag de dag een predikant zomaar bij de uitgang van de kerk na de dienst te zeggen dat zijn preek van vanmorgen rubbish was. Dat was een paar jaar geleden nog ondenkbaar. Datzelfde geldt ook voor theologen. Veel gemeenteleden hebben geen hoge pet op van theologen. Uit mijn vriendenkring heb ik een aantal keren meegemaakt dat een goeie predikant bij gemeenten geweigerd werd, omdat hij gepromoveerd theoloog was. Het vooroordeel was, dat hij dan simpelweg te moeilijk te begrijpen zou zijn. Volstrekte flauwekul. Maar ik hoorde wel van de coördinator van de Kerkelijke Opleiding te Leiden, dat er in protestantse gemeentes in Nederland een trend is om hoogopgeleide predikanten links te laten liggen en met lager opgeleide kerkelijk werkers in zee te gaan.

Is een dergelijke devaluering of erosie van autoriteit ook bij de evolutietheorie aan de hand? Zijn veel mensen zo losgeslagen, dat ze alles betwijfelen, zelfs solide wetenschappelijke kennis? Want de evolutietheorie kun je blijkbaar alleen in twijfel trekken, als je er weinig van weet.

De bekeerde bioloog

Onlangs was ik op een conferentie in Duitsland waar een jonge Duitse bioloog een briljante lezing hield over de evolutietheorie. Na de lezing werd hij door een aantal mensen die zich tot ID-gedachtegoed aangetrokken voelen, aangevallen. Want ja, hij was natuurlijk een evolutionist en dus a priori overtuigd van de evolutietheorie.

Maar de bioloog was niet onder de indruk. Zijn statement was uiterst indrukwekkend. Hij zei dat hij uit een erg christelijk nest kwam. Hij was met de letterlijke interpretatie van de Bijbel opgegroeid en was op jonge leeftijd volstrekt overtuigd geraakt van het creationisme. Hij had alle creationistische boeken verslonden en kende alle argumenten. Om de evolutietheorie uiteindelijk de doodsteek te geven, had hij besloten om biologie te gaan studeren om zo eens en voor altijd de evolutionaire argumentatie onderuit te halen. Tijdens zijn studie en promotietraject kwam hij echter tot de ontdekking dat er veel meer achter de evolutietheorie zit. De evolutietheorie gaat niet terug op ideeën over wat er mist, maar vandaag de dag is de evolutietheorie experimenteel vast te stellen met behulp van bijv. DNA-technieken. (Lees het boek van Francis Collins maar eens over de gegevens die hieruit naar voren komen ter bevestiging van de evolutietheorie.)

Uiteindelijk moest de bioloog het hoofd buigen. Alle creationistische argumenten bleken op onwetendheid geënt te zijn, hoe plausibel ze voor de wetenschappelijke leek ook mogen zijn. De evolutietheorie was niet ‘de waarheid’, zei hij, want je moet altijd uitgaan van de voorlopigheid van wetenschap. Maar hij was er wel van overtuigd dat de evolutietheorie op het goede pad zat, en in ieder geval de waarheid dichter benaderde dan het creationisme.

Zijn ‘getuigenis’ was indrukwekkend, omdat dit iemand was die er van overtuigd was dat de evolutietheorie slechts een verzameling onbewijsbare meningen was, en door laboratoriumwerk erachter was gekomen dat dit eenvoudigweg niet zo was. Maar blijkbaar moet je heel wat kennis in huis hebben om een dergelijke afweging goed te kunnen maken.

Jezelf als autoriteit?

Of je laat je leiden door de mensen die er verstand van hebben: de biologen. Dat is wat ik doe. Ik heb geen enkele moeite met het aannemen van de evolutietheorie. Dat komt omdat ik er vanuit ga dat mensen, zoals Gerdien de Jong en Gert Korthof, en vele andere biologen, verstand van zaken hebben. Ze hebben in ieder geval verstand van zaken van de biologie. En ik besef dat ik dat niet heb. Dus ik durf de evolutietheorie niet eens te betwijfelen (als ik daar al behoefte aan zou hebben), omdat ik gewoon niet genoeg kennis van zaken heb. En zou ik genoeg kennis van zaken hebben, dan is de kans groot dat mijn wending dezelfde zou zijn als de reeds genoemde bioloog.

Maar wat veel erger is: als je alles gaat betwijfelen, hou je niets over. Dan wordt alles relatief aan jezelf. Jijzelf wordt de maat van je eigen gelijk. Je wordt je eigen autoriteit. En dat is precies wat er in de creationistische reacties op alle weblogs lijkt te gebeuren: mensen construeren hun eigen theorietjes over wat er waar is en wat niet, waarbij ze heel eclectisch te werk gaan: ze plukken overal wat vandaan. Sommige mensen citeren zwamneuzen als John Byl en de nep-bioloog Ben Hobrink als autoriteiten, zonder eens te kijken waarin die mensen nu precies autoriteit zijn. Ze zijn autoriteit omdat ze erkend worden als autoriteit. Maar die erkenning blijkt uiterst subjectief te zijn: alleen wat in het eigen straatje komt, wordt als autoriteit erkend. Ondertussen worden de mensen die echt verstand van zaken hebben, gewoon weggehoond als amateurtjes, leugenaars, of erger.

Met creationisten kun je dus helemaal niet argumenteren, want zij hebben per definitie gelijk en ieder die het niet met hen eens is, heeft ongelijk en is een leugenaar. Zo wordt iedere discussie verziekt of bij voorbaat onmogelijk.

En het lijkt steeds erger te worden…

8 thoughts on “Losgeslagen kritiek op de evolutietheorie

  1. een trend is om hoogopgeleide predikanten links te laten liggen en met lager opgeleide kerkelijk werkers in zee te gaan
    1 lager opgeleiden zijn goedkoper voor de plaatselijke kerk, en zoveel geld is er plaatselijk niet. (itt de verspilling bij de top van de PKN)
    2 de gemeente is veel slechter theologisch onderlegd dan ze was. Bijbelverhalen leren op school, psalmversjes leren, degelijke catechesatie (hoe vervelend ook), vanaf 16 jaar op de jeugdvereniging met twee onderwerpen per avond: een inleiding over een bijbeltekst en een vrije min of meer kerkachtige inleiding: dat is allemaal voor 1960. Zeker die jeugdvereniging. Dus nu heeft de dominee een preekrooster met bijbelverhalen (alsof het de zondagsschool is) in een niet-onderlegde gemeente. dan zijn halleluja-liedjes en stepdance (!) het peil.

  2. Ondertussen worden de mensen die echt verstand van zaken hebben, gewoon weggehoond als amateurtjes, leugenaars, of erger.
    Met creationisten kun je dus helemaal niet argumenteren, want zij hebben per definitie gelijk en ieder die het niet met hen eens is, heeft ongelijk en is een leugenaar.

    Dat is een groot deel van het probleem, ja. Niet dat ik de EO ook niet zachtjes voor leugenaar zal uitmaken .. maar dat is omdat ze praten waar ze geen verstand hebben.

  3. Hoi Gerdien,
    John Byl is een Amerikaanse wiskundige en creationist die ook publiceert over geloof & wetenschap. In het Nederlands is in ieder geval een boek van hem vertaald: De ultieme uitdaging: over God, materie, geest en getal bij De Groot Goudriaan (een uitgever die, voor de kenners, al genoeg zegt). Zie HIER voor meer info over het boek. Zie HIER voor een hele massa papers van Byl.
    Ben Hobrink is een Nederlandse creationist. Hij heeft biologie gestudeerd aan de VU en wordt nu door evangelicalen als een autoriteit op het gebied van de biologie gezien. Hij schreef het creationistische manifest “Evolutie: Een ei zonder kip” (Uitg. Gideon 1985 en vele malen herdrukt) en meer recentelijk de bestseller (!) Moderne wetenschap in de Bijbel: De Bijbel is de wetenschap 3500 jaar vooruit (Uitg. Gideon 2005). Zie HIER voor meer info over het boek. Zie verder HIER voor een hele trits besprekingen van Hobrinks boek in de christelijke media.
    Via Google kom je over beide personen nog wel een en ander te weten…

  4. HIER vond ik nog een bespreking van een ander vertaald boek van Byl. Uit de bespreking komt duidelijk naar voren dat Byl de Bijbel als een natuurkundeboek ziet, wat betrouwbare gegevens over het ontstaan van de kosmos levert.
    Bovendien is HIER een artikel waarin Byl zich bezighoudt met de kwestie vrije wil/determinisme. Hij is een (theologische) determinist, die meent dat God alles veroorzaakt, behalve… jawel… menselijke zondige handelingen; die zijn onze vrije keus.

  5. Wie was die bekeerde bioloog precies? Is zijn lezing toevallig ergens online te vinden? Klinkt erg interessant!

Comments are closed.