Over de eerste aflevering van “Waarom zijn wij op aarde?”

Regisseur David Malone (links) en fysicus Ard Louis

Toegegeven, ik was sceptisch over de eerste aflevering van de serie Waarom zijn we op aarde? die gisteravond bij de EO werd uitgezonden. De titel alleen al! Ik was vreselijk bang dat de God-van-de-gaten weer uit de illustere hoge hoed getoverd zou worden! Maar na het zien van de eerste aflevering, moet ik toch zeggen: dit is een documentaire van niveau! Het is een serie die qua diepgang kan concurreren met The Mind of the Universe die momenteel ook wordt uitgezonden. Als je de eerste aflevering nog niet bekeken hebt, doe dat dan snel (en hier: https://www.npo.nl/waarom-zijn-we-op-aarde/04-06-2017/VPWON_1265527), voordat de NPO ook deze serie weer achter de verfoeide betaalmuur zet. Je hebt tot zaterdag 10 juni a.s.

Het was een aflevering waar de kijker met termen als ‘reductionisme’, ‘sciëntisme’, ‘emergentie’ en ‘convergentie’ om de oren geslingerd werd. Toegegeven, ze werden beknopt uitgelegd, maar je kunt niet van een kijker verwachten dat die in twee zinnen begrijpt waar bibliotheken over vol zijn geschreven. Ook andere noties werden zeer beknopt aangestipt. Zo vond ik bijvoorbeeld verre van helder uitgelegd waarom de multiversum-theorie de kosmische finetuning verklaart.

Niettemin was dit een aflevering van niveau, wat ik persoonlijk een sterk punt vind want het getuigt van durf, maar waarbij ik ook besef dat daarmee deze serie voor een groot deel van de kijkers abracadabra zal hebben betekend. Wat ook getuigt van lef, is dat Darwiniaanse evolutie in deze aflevering gewoonweg als feit werd verondersteld. Niets weggemonteerd, Simon Conway Morris kon gewoon vertellen dat Darwiniaanse evolutie willekeurig is. En Ard Louis knikte instemmen!

Verder zal niet iedereen hebben beseft wie George Ellis was, of Peter Atkins, of Marcelo Gleiser, Simon Conway Morris of Alex Rosenberg, en waarom hun uitspraken er dus toe doen. Argumenten werden er eigenlijk niet veel gegeven (Ellis uitgezonderd). Het was vooral de ene positie tegenover de andere. Met name Atkins en Rosenberg grossierden in retoriek en oneliners (misschien opzettelijk zo gemonteerd?). En trouwens, wie zijn eigenlijk Ard Louis en David Malone? Waarom kregen deze twee, waar de hele serie toch om draait, geen nadere introductie?

Met andere woorden: wie niet helemaal thuis is in het discussieveld van geloof en wetenschap (en dan bedoel ik niet dat Nederlandse simplistische geneuzel over creationisme en evolutie, maar het diepgravende internationale debat waar deze documentaire op insteekt), werd door deze documentaire wat in het diepe gegooid. En ik houd daar wel van. Ik vond de documentaire ook fascinerend omdat ik mensen als Ellis en Conway Morris in levende lijve ontmoet heb. Deze uitzending voelde een beetje als thuiskomen. Dit zijn de discussies waardoor ik geïnteresseerd raakte in vraagstukken omtrent science and religion!

Hele fijne televisie dus. Discussies over geloof en wetenschap van niveau. Ik kijk volgende keer weer. En ik hoop dat er een DVD-box van deze serie komt (liefst met veel extra materiaal, dus meer interviews), want ik weiger pertinent om voor de betaalmuur van de NPO te betalen.

5 thoughts on “Over de eerste aflevering van “Waarom zijn wij op aarde?”

  1. ‘Multiversum’ is geen wetenschap en verklaart in wetenschappelijk zin niets. Het ‘universum’ is per definitie alles wat in theorie bestaat en waarneembaar is. Als er al andere universums zouden bestaan, zijn die niet waar te nemen. Een multiversumtheorie is dus per definitie niet falsifiseerbaar en voldoet volgens Karl Popper dus niet aan de criteria voor een fatsoenlijke wetenschappelijke theorie.
    Het is pure speculatie en is wetenschappelijk gezien niets meer waard dan ‘god of the gaps’, of het Vliegend Spagettimonster.
    Kortom, er bestaat geen wetenschappelijke verklaring voor d finetuning.

  2. Beste Peter,

    Ik weet niet of de theorie niet falsifieerbaar is (Popper is overigens in de wetenschapsfilosofie al lang niet meer heilig, zijn falsifieerbaarheidsstelling was wat al te naïef geformuleerd, zoals iemand als Lakatos en anderen na Popper hebben laten zien). De multiversum-idee kan wel voorspellingen genereren, die getoetst kunnen worden en die de hypothese van een multiversum sterker maken. Ik heb ooit wel eens iets gelezen dat als er multiversums zijn, dat ze dan tenminste een gravitatie-effect hebben op ons universum. M.a.w. door de massa van die universums, zou er een invloed op ons universum meetbaar moeten zijn, een invloed die dus niet door andere factoren binnen ons universum verklaard kan worden.

    Ik geef echter direct toe dat je de multiversum-hypothese vooral door atheïstische wetenschappers verdedigd ziet worden. Iemand als Ellis (die in het programma wordt geïnterviewd en o.a. met Steven Hawking een boek heeft geschreven) is dan ook van mening dat de multiversum-idee vooral een idee is dat door atheïstische wetenschappers in leven wordt gehouden. Ik onthoud me wat dit betreft van ieder oordeel, ik weet het gewoon niet.

  3. Vanwege jouw commentaar heb ik het toch maar even terug gekeken. Want ik had ook weinig hoop dat het interessant zou worden. Maar poeh, zeg! Ben benieuwd wie dit allemaal nog meer interessant vond of er wat van begreep, dit is geen eenvoudige kost voor mensen die hier gewoonlijk niet mee bezig zijn. Dank voor de tip Taede, anders had ik dit zo maar gemist!

  4. Razend interessante ‘food for thought’, ook voor mij als absolute leek op het gebied van (natuur)wetenschap . Voor mij werkt het zo dat ik begrippen die ik niet ken of snap naderhand ga opzoeken om er meer over te weten te komen. En ook de wetenschappers die aan het woord kwamen ga ik dan ‘googlen’ . Wat ik wel jammer vond is dat er weer alleen maar witte, middelbare mannen aan het woord kwamen. Maar misschien wordt het beter in de voglende afleveringen ( zei ze hoopvol) .

  5. Hoi Annemarie,

    Die opmerking van die “witte, middelbare mannen” snap ik volkomen. Het veld van “science and religion” is behoorlijk wit en mannelijk, geef ik toe. En ook behoorlijk op leeftijd (“science and religion” is helaas nog altijd vooral een hobby van mannen, natuurwetenschappers, die met pensioen zijn en dan ineens de tijd hebben om zich met zaken bezig te houden waarvoor ze anders de tijd niet hadden). Jongeren – mannen én vrouwen – zijn zeer geïnteresseerd in het onderwerp, maar slechts weinigen maken er echt werk van. Daardoor vergrijst het gebied nogal, wat het natuurlijk niet aantrekkelijker maakt…

Comments are closed.