IJsbloemen (De Avonden, dag 1)

Hij werd voor de vierde maal wakker en richtte zich op in bed. Het was vijf minuten voor half acht. In de slaapkamer was het zeer koud. Ijsbloemen bleken, toen hij, na vijf minuten te zijn blijven zitten, was opgestaan en het licht had aangestoken, de onderste helft van de ruiten te bedekken. (Gerard Reve, De Avonden: Een winterverhaal, Veen Uitgevers 1988, 8.)

Terwijl Louis de brander bijstelde, bekeek Frits de bloemen op de ruiten en bestudeerde de ijskristallen, die zich in dubbele bundels, in de gestalte van vogelveren, hadden afgezet. (p. 20)

Vandaag ben ik voor het elfde jaar op rij begonnen aan de jaarlijkse lezing van De Avonden van Gerard Reve. Tot en met Oudjaarsdag lees ik iedere dag een hoofdstuk. Het is een interessante ervaring. Ieder jaar vallen je in de tekst andere dingen op. Vandaag werd ik getroffen door de ijsbloemen die een aantal malen in het eerste hoofdstuk aan de orde komen.

Ik herinner me ineens de ijsbloemen op de ramen van mijn ouderlijk huis in Drachten, op mijn slaapkamer. Mijn slaapkamer had enkel glas, als het flink vroor zag ik vaker ijsbloemen. Dat was als kind. Ik geloof dat we later dubbele beglazing kregen, ik kan me er nog weinig van herinneren.

Ik vermoed dat huidige generaties zich er hooguit nog voorstellingen van kunnen maken. IJsbloemen zie je niet meer, niet op de ramen en ook elders bijna niet meer. Omdat het vrijwel niet meer vriest.

Maar ook al zou het vriezen, dan nog zou je vandaag vrijwel geen ijsbloemen meer aan de binnenkant van de ramen zien. Of voelen. Want ijsbloemen op de ramen gaf een bijzonder gevoel. De figuren waren uniek, en prachtig.

Nu zijn de huizen geïsoleerd, zodat buiten daarbuiten blijft. Uiteraard is die isolatie winst. En toch. Het verlies van ijsbloemen is ook het verlies van een poreuze werkelijkheid, waar het onderscheid tussen buiten en binnen nog niet zo digitaal was als nu het geval is. De kou van buiten was in de ijsbloemen op de ramen even binnen gekomen. Het was een wonderlijke ervaring.