Close

Schrijf dat boek!

Schrijf dat boek (bron: lecturium.nl)
Schrijf dat boek (bron: lecturium.nl)

Vanochtend stond er in de Volkskrant een opiniestuk van mijn hand (ook online). Natuurlijk is een opiniestuk in een dergelijke krant een stuk dat kort door de bocht is, dat discussie wil uitlokken, dat niet te lang mag zijn, en dat dus zoveel mogelijk nuance moet mijden. Het leent zich dus voor allerlei misverstanden, daar ben ik me van bewust. Hierbij even een paar commentaartjes, er valt meer te zeggen, maar dit is al meer dan genoeg voor nu…

Wat was het punt dat ik wilde maken? Ik wil de wildgroei aan publishing on demand uitgevers aan de orde stellen. Ik als recensent van tientallen boeken per maand krijg zo langzamerhand het heen en weer van de vele titels die dergelijke uitgevers over de boekenmarkt uitstrooien. Ik geef direct toe: natuurlijk is niet alles bagger. Maar toch, verreweg het meeste is gewoon niet goed. Waarom niet?

Allereerst, omdat er geen strenge redacteur of redactrice is geweest die het manuscript heeft doorgewerkt en van talloze rode strepen heeft voorzien. De meeste reguliere uitgeverijen werken met vakkundige redacteurs en redactrices en ik weet uit ervaring hoe ontnuchterend dat kan zijn, maar ook hoe verrijkend. Ineens word je geconfronteerd met je eigen tekortkomingen op schrijfgebied. Je ontdekt ineens hoe vaak je ‘en dus…’, ‘kortom…’ of ‘en toen…’ schrijft. Je leert dus schrappen, herschrijven, herformuleren, opnieuw doordenken – en dat is vooral nuttig als die redacteur of redactrice niet op jouw vakgebied thuis is, want dan krijg je opmerkingen die je ook van andere lezers van je boek zult kunnen verwachten.

Een redacteur (en redactrice, ik stop even met het weergeven van de vrouwelijk vorm) is er namelijk voor de lezer. Hij probeert het de lezer zo makkelijk mogelijk te maken, zodat die in de flow van het boek kan komen en blijven. Het gaat dan om stilistische zaken, maar ook inhoudelijke. Iemand die goed thuis is in een bepaald vakgebied heeft vaak geen idee hoezeer je jargon moet vermijden en vooral ‘aan de keukentafel’ moet gaan zitten om een boek voor een breed publiek te schrijven.

De publishing on demand uitgevers besparen op kosten. Daardoor kunnen je ze wellicht verwijzen naar een hun bekende redacteur, maar die zal je dan zelf moeten betalen. Mijn vermoeden is dat de meeste auteurs dit vanuit kostenoverweging nalaten. Ze moeten immers ook al betalen om hun boek te laten uitgeven. Een goede redacteur is niet goedkoop. En helaas is het slechts weinigen gegeven om vanaf den beginne goed te schrijven. Het eindresultaat is dan ook vaak niet best. Daar zal een publishing on demand uitgever niet mee zitten. Op het moment dat je betaald hebt, zijn zij binnen. Alle marketing moet je zelf doen, ze zullen wellicht een ISBN-nummer voor je aanvragen, de boeken via een aantal kanalen aanbieden (zodat het bijvoorbeeld ook bij bibliotheken wordt aangeboden en bij het Centraal Boekhuis komt te liggen, ofschoon dat ook geld kost), maar je zult je zelf moeten inspannen om het boek aan de vrouw of man te brengen. Een publishing on demand uitgeverij neemt met het publiceren van jouw manuscript geen enkel financieel risico.

In mijn ogen parasiteren publishing on demand uitgevers dan ook op de drang die veel mensen voelen om een boek te schrijven. Iedereen wil momenteel beroemd worden, de een via een talentenjacht, de ander door een boek. En natuurlijk heeft iedere schrijver de bestseller in de virtuele pen zitten. Die moet eruit, die moet het daglicht zien, de wereld in. De bezieling van would-be schrijvers grenst soms aan religieus fanatisme.

Het punt is: vrijwel niets daarvan heb je zelf in de hand. Het enige wat je in de hand hebt is je ego. Dat kun je beteugelen of de vrije loop laten. De meeste would-be schrijvers die hun boeken bij publishing on demand uitgevers laten uitgeven, hebben hun ego niet in de hand. Hun boeken zijn dan ook ego-documenten, en geen boeken. Een boek schrijf je namelijk niet voor jezelf, maar voor de lezer. Een boek schrijf je dus ook vanuit de lezer, en niet vanuit de schrijver. Als schrijver leef je je volledig in in de lezer, je probeert haar of zijn vragen aan te voelen om ze vervolgens in jouw tekst te behandelen en te beantwoorden. In mijn ervaring hebben veel would-be schrijvers echter geen belangstelling voor de lezer. Ze gaan ervan uit – even gechargeerd gesteld – dat de lezer vanzelf wel geïnteresseerd zal raken als het boek er eenmaal is. Zo werkt het dus niet.

Dit klinkt allemaal cynisch en misschien ben ik wel iets te cynisch. Maar toch, de boeken die ik de afgelopen jaren door de handen kreeg van publishing on demand uitgevers waren vaak ronduit bagger. Er zijn gelukkig ook uitzonderingen, zoals het boek Is het de schuld van de ENE? van Sam Janse, een boek dat in mijn ogen gewoon bij een reguliere uitgeverij gepubliceerd had moeten worden en niet bij ‘BC-BS’ (wat ik bij uitgeverij Boekencentrum ook heb aangekaart). Het andere boek dat me zo voor de geest komt is André Roes, Kierkegaard en Andersen dat bij Aspekt verscheen, ook echt een buitengewoon boeiend en goed geschreven boek. Er zijn dus wel uitzonderingen, maar ze zijn schaars. Sterker nog, van de vele publishing on demand titels die ik de afgelopen jaren onder ogen kregen, zijn deze twee titels de enige die ik durf aan te prijzen.

Doen reguliere uitgeverijen het dan wel goed? Nee, natuurlijk niet. Iedere reguliere uitgeverij kent wel de verhalen van manuscripten die zij hebben afgewezen en die bij een andere uitgeverij een bestseller werd. Zo gaat dat. Niemand is volmaakt. Niemand heeft gezegd dat een boek laten uitgeven makkelijk is, je moet geluk hebben of over een netwerk beschikken van prominenten die je goed gezind zijn en je boek willen aanprijzen bij een uitgever.

Maar let op: je manuscript komt er sowieso niet als het niet echt goed is! En veel boeken die bij publishing on demand uitgeverijen verschijnen zijn gewoon niet goed. Die zijn geschreven door het eigen ego en voor de ogen van het eigen ego. Ze zijn niet voor een algemene lezer bedoeld. Natuurlijk, je hebt als schrijver wel een beetje ego nodig, namelijk in de vorm van vertrouwen in je eigen kunnen. Maar dat ego moet niet de overmacht hebben. De balans, die moet je zelf zoeken. Maar je komt er gauw genoeg achter als de balans naar de verkeerde kant is doorgeslagen.

En dus, als je een boek wilt schrijven: doe het gewoon! Laat je niet door mij of wie dan ook weerhouden. Schrijf dat boek! Schrijf het omdat jij het zo graag wilt! Schrijf het omdat je de indruk hebt dat je de wereld ermee gaat veranderen! Als jij denkt dat het af is, en je het aan vele mensen hebt laten lezen (wat tijd kost!), stuur het dan naar een reguliere uitgever. Als zo’n uitgever het dan afwijst, stuur het dan naar een andere uitgever. Maar probeer er wel achter te komen waarom die eerste uitgever het afwees. En als die volgende het heeft afgewezen, ga dan naar de volgende, etcetera.

Als de moed je in de schoenen is gezonken – en bij velen zal dat gebeuren – stap dan niet naar een publishing on demand uitgever om het op eigen kosten te laten uitgeven. Erken gewoon dat het manuscript niet goed genoeg is. Of dat de tijd nog niet rijp is. Of dat reguliere uitgevers nitwits zijn en het genie wat in jouw boek zit niet erkennen. Dat kan namelijk allemaal waar zijn. Reguliere uitgevers weten het echt niet altijd het beste, dat is het enige dat ze zelf wél zeker weten.

Als je uiteindelijk wél naar een publishing on demand uitgever gaat – ik verbied niemand het om te doen – doe het dan om een paar exemplaren aan familie, vrienden en kennissen te kunnen geven. Laat een stuk of tien of twintig exemplaren drukken. Vraag geen ISBN-nummer aan, dat heeft geen enkele zin. Laat het niet naar bibliotheken sturen, dat heeft geen enkele zin. Een publishing on demand uitgever parasiteert op jouw hoop dat je de controle kunt nemen. Dat is een illusie. Laat het gaan, laat het los. Mocht het boek een tijdloze klassieker blijken te zijn, dan wordt dat vanzelf, ooit, wel opgemerkt, dat heb jij echt niet in de hand.

Er valt natuurlijk meer naar aanleiding van mijn opiniestuk te zeggen, dat besef ik. Voor nu is dit genoeg…

6 thoughts on “Schrijf dat boek!

  1. Taede, ken je CreateSpace Independent Publishing Platform ? Karo Michaelian heeft een wetenschappelijk boek met dat systeem uitgegeven, dat er voortreffelijk uitziet, zeer interessant is, goed leesbaar uitbundig geillustreerd, en weinig typos bevat, heeft een ISBN, en bovendien voor een prijs van 17 euro zeer betaalbaar voor zo’n soort boek en bij amazon.com en bol.com te bestellen is. Bij een academische uitgever zou het minimaal 2x – 3x zo duur geweest zijn. Mogelijk heeft zijn werkgever zijn boek medegefinancierd. Ik vind het dus een geslaagde methode van publiceren.

  2. Hoi Gert,

    Ja, ik ken het, heb zelf er ook een paar boeken van, een paar proefschriften (die in de VS meestal immers niet als boek worden gepubliceerd, zoals bij ons, maar als microfiche, en dan vaak later door de auteurs tot boek worden omgewerkt). Ik heb wel gemerkt dat de boeken er minder mooi uitzien dan bij een reguliere uitgeverij, maar dat dit een platform is waar boeken die normaliter niet door reguliere uitgevers worden opgepikt toch het licht kunnen zien. Niettemin kun je zelf ook op Amazon.com zien dat er ook nogal wat pseudowetenschappelijke troep wordt gepubliceerd.

    En toch.

    Ik heb de indruk – maar ik weet niet of dat klopt – dat juist omdat de Amerikaanse markt zoveel groter is en dus de concurrentie ook heftiger is, dat de auteurs meer hun best doen om hun boek er goed uit te laten zien (uitzonderingen daargelaten). Met andere woorden: juist om het boek te promoten doen auteurs er zoveel mogelijk aan om de layout, stijl etc. goed te krijgen. Auteurs in de VS lijken daar dus hard te werken om hun boek er zo professioneel mogelijk uit te laten zien. Daar zit volgens mij nogal een verschil met de Nederlandse situatie. Maar ik weet dus niet of jij – of anderen – dat ook zo ziet/zien.

  3. Hoi Taede, met interesse heb ik je artikel in de Volkskrant van afgelopen woensdag gelezen, als ook de bovenstaande blog post.

    Alhoewel ik het met je eens ben dat schrijvers er voor moeten oppassen om in zee te gaan met onbetrouwbare uitgeverijen, is het toch ook niet zo dat alle zelf uitgegeven boeken slecht zijn.
    Misschien ben je je er niet van bewust dat er tegenwoordig een grote verandering gaande is in het internationale uitgeeflandschap en dat geldt ook voor Nederland.

    Steeds meer schrijvers kiezen er bewust voor niet op zoek te gaan naar een reguliere uitgeverij en besluiten alles zelf in de hand te houden. Dit houdt ook de investering in die self-pubbers doen om een professionele redacteur, vormgever en designer in de arm te nemen, zodat ze een volwaardig product op de markt kunnen brengen.

    Helaas is het momenteel zo dat er nog veel onduidelijkheden zijn over de verschillende mogelijkheden die schrijvers hebben wat betreft het uitgeven van hun boeken. Vele zien door de bomen het bos niet meer en trappen daardoor in de mooie praatjes van onbetrouwbare uitgeverijen.

    Ik ben al enige tijd bezig duidelijkheid te scheppen voor schrijvers die hun eigen boeken (willen) uitgeven. Maar we hebben nog een lange weg te gaan. Vooral waar het gaat om vanity uitgevers en zelfuitgeefplatforms die veel beloven, maar weinig doen.

    Misschien vindt je het leuk iets meer te leren over de self-publishing industrie. Als dat het geval is dan hierbij de link naar de blogpost die ik heb geschreven na aanleiding van jouw artikel en jouw blogpost.

    Met vriendelijke groet,
    Maria Staal
    http://www.mariastaal.nl/2018/04/13/artikel-in-de-volkskrant-self-pubbers-krijgen-de-schuld/

  4. Hoi Maria,

    Je hebt helemaal gelijk hoor, ik geef ook een aantal voorbeelden van boeken die wel degelijk goed zijn. Het artikel was bedoeld om discussie op te roepen, was kort door te bocht, te zwart-wit – allemaal waar! Maar toch…

    Jij zegt in je reactie dat “self-pubbers” de schuld krijgen. Dat is een indruk die – geef ik toe – gemakkelijk kan ontstaan, maar die ik toch wil bestrijden. Ik geef “self-pubbers” niet de schuld, maar juist de uitgeverijen die inspelen op hun behoefte om hun boek uitgegeven te krijgen. Ik zou self-publicatie zelfs toejuichen als er meer “checks and balances” in het uitgeefproces werden ingebouwd, zodat sommige schrijvers tegen zichzelf in bescherming worden genomen en anderen juist meer gecoacht en gestimuleerd worden. Blijkbaar is dat laatste precies wat jij doet, dus prima! Ik ben het dan ook helemaal met je blogpost en je oproep aan het einde eens!

    Overigens zeg ik niet dat alle self-published boeken slecht zijn, ook al wek ik wel die indruk. Wél moet ik echt zeggen dat van alle tientallen self-published boeken die ik de afgelopen jaren heb besproken voor diverse media, er slechts twee of drie kwalitatief goed waren. Van de rest waren nog twee of drie exemplaren middenmoot, de rest was ronduit slecht. Ik hoor helaas dezelfde geluiden terug van andere recensenten die mij gisteren berichtten. Maar nogmaals, dit onderstreept dus de noodzaak van jouw eigen oproep.

  5. Dat een strenge redacteur of redactrice van een reguliere uitgeverij een manuscript doorwerkt en van talloze rode strepen voorziet? Dat de meeste reguliere uitgeverijen werken met vakkundige redacteurs en redactrices? Dat is zeker niet altijd het geval. Een aantal uitgevers steken weinig (en zelfs geen!) energie/werk/tijd in een boek: schrijvers wel, altijd, in het schrijven én in het promoten. Het werk stopt niet met het boek.

  6. Hoi Taede, fijn dat je mijn blogpost hebt gelezen.
    Het klopt inderdaad dat het in mijn titel lijkt of jij persoonlijk de self-pubbers de schuld geeft, maar zoals je hebt kunnen lezen, bedoel ik dat dus niet. Een titel van een blogpost moet altijd een beetje uitdagend zijn, vandaar dat ik deze heb gekozen. 😉

    Het is inderdaad waar dat het goed zou zijn als self-pubbers zich meer zouden richten op de professionalisering van hun producten. In de internationale indie beweging wordt daar ook hard voor gepleit, met name door de Alliance of Independent Authors, de internationale ‘vakbond’ waar self-pubbers wereldwijd lid van kunnen worden.
    Ik omschrijf het zelf als de ‘Erecode’ voor self-pubbers. Dit zijn een groot aantal aanwijzingen die self-pubbers zouden moeten volgen om telkens weer supergoede producten op de markt te brengen.
    We hebben het dan bijvoorbeeld over het inhuren van professionele redactie, maar ook het volgen van ethische manieren van marketing en promotie.

    In Amerika en Engeland is deze beweging en dit gedachtegoed al wat meer verankert in de werkwijze van de self-pubbers, omdat ze daar al vanaf 2007 mee bezig zijn (in Amerika). In Nederland is het pas sinds 2013 mogelijk om als self-pubber je eigen (e)boek op Bol.com te publiceren. Het staat hier dus nog wat in de kinderschoenen en iedereen moet hier nog veel leren. Vandaar dat het dus lijkt dat de Amerikaanse self-pubbers betere boeken op de markt brengen, maar ongetwijfeld zullen de Nederlanders hen vanzelf gaan bijbenen.

    Ik vind het fijn dat deze discussie is ontstaan. Het geeft maar weer eens duidelijk aan waar de knelpunten liggen en waar wij als self-pubbers nog werk te verzetten hebben.

Comments are closed.

%d bloggers liken dit: